«Τα παραμύθια της βαβάς και του παππούλη»: Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση στη Νικιάνα

Ετικέτες

, , , ,

Alexandritis_eggoniaΑλεξανδρίτης με τα εγγόνια του αρχές της δεκαετίας του 1960

Η πρόσκληση:

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Νικιάνας «οι Σκάροι» προσκαλούν μικρούς και μεγάλους την Παρασκευή 20 Δεκεμβρίου 2019 στις 5.00 το απόγευμα στο καφενείο «του Ματσούκα», στη Νικιάνα, στην Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση «Τα παραμύθια της βαβάς και του παππούλη» που συνδιοργανώνει με την Κοινότητα Αλεξάνδρου και την Λογοτεχνική Ομάδα της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας.

Αφήγηση: Θειά Γιαννούλα Μανωλίτση (Τσίτσα), θειά Ακριβή Κολυβά, Φώντας Δουβίτσας, Σπυριδούλα Βλάχου.

Συντονισμός: Ιωάννα Κόκλα

Παράλληλα θα προβληθούν μαγνητοσκοπημένες αφηγήσεις παραμυθιών βαβάδων του χωριού και στο τέλος ο Αη Βασίλης θα μοιράσει δώρα στα παιδιά.

 

Στην Χριστουγεννιάτικη παιδική γιορτή του Συλλόγου Νικιάνας «οι Σκάροι»

2_Xristougenna_paramythia_Nikiana

Η ιδέα ήταν εξαιρετική και αξιέπαινη. Όπως παλιά αυτές τις μέρες στη θαλπωρή του μπ(ου)χαριού, ζωντανή αφήγηση παραμυθιών από βαβάδες (γιαγιάδες) του χωριού. Υλοποιήθηκε το απόγευμα της Παρασκευής 20 Δεκέμβρη 2019 στη Νικιάνα Λευκάδας από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «οι Σκάροι», σε συνδιοργάνωση με την Κοινότητα Αλεξάνδρου και την Λογοτεχνική Ομάδα της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας, στην Χριστουγεννιάτικη παιδική εκδήλωση «Τα παραμύθια της βαβάς και του παππούλη».

Παραμύθια αφηγήθηκαν ζωντανά η θειά Γιαννούλα Μανωλίτση, η θειά Ακριβή Κολυβά, ο Φώντας Δουβίτσας, η Σπυριδούλα Βλάχου και η μικρή Ζωγιάννα, ενώ προβλήθηκαν επίσης βιντεοσκοπημένες ιστορίες και τραγούδια που αφηγήθηκαν και τραγούδησαν οι βαβάδες του χωριού Ευγενία Δαμιανή, Ελευθερία Μανωλίτση, Γκόλφω Δουβίτσα, Ναυσικά Δαμιανή και Μαυρέτα Κόκλα-Φούρου.

http://www.kolivas.de/archives/365486

Ονοματολογία – Ετυμολογία τοπωνυμίων σχετιζόμενων με την Ομηρική Ιθάκη: Σύβοτα, Ακρωτήριον Λευκάτας, Αστερίς, από την Ιωάννα Κόκλα

Ετικέτες

, , , , , ,

ΣΥΒΟΤΑ

Σύβοτα: Σῦς (χοῖρος)+βόσκω. Ονοματοθεσία από τον Συβώτη Εὔμαιον (τον κατ’ εξοχήν χοιροβοσκό του Οδυσσέα). Σῦς, συός =χοῖρος

Παρακείμενη δε τοποθεσία των Συβότων είναι και το χωριό Σύβρος. Ετυμολογικά και ο Σύβρος είναι: σῦς +βρώσκω.

Τα Σύβοτα σύμφωνα με την θεωρία του Δαίρπφελδ και πολλών άλλων μελετητών, είναι το Ομηρικόν «Λιμάνι του Φόρκυνος». Αν δε λάβουμε υπ’ όψη μας το έργο του Γαληνού «Ἀλληγορίες στήν Θεογονία τοῦ Ἡσιόδου», διαπιστώνουμε ότι η επεξήγηση που δίνει μεταξύ άλλων «Φόρκυς δέ ἡ περιφορά τῶν ὑδάτων», ταιριάζει απόλυτα με την κυκλοτερή περιφορά των υδάτων του κλειστού θαλάσσιου ορμίσκου, των Συβότων Λευκάδος.

Για αυτό το πανέμορφο και απάνεμο λιμάνι του Φόρκυνος, στην Οδύσσεια επί λέξει (ν 94-115) αναγράφεται: «…φάος Ἠοῦς ἠριγενείης |τῆμος δή νήσῳ προσεπίλνατο ποντοπόρος νηῦς». …Με το φέγγος της πρωτογεννημένης αυγής, είχε σιμώσει στο νησί το ποντοπόρο καράβι (των Φαιάκων, μεταφέροντας τον Ιθακήσιο Λαερτιάδη Οδυσσέα).

«Φόρκυνος δέ τίς ἐστι λιμήν, ἁλίοιο γέροντος, |ἐν δήμῳ Ἰθάκης. δύο δέ προβλῆτες ἐν αὐτῶ |ἀκταί ἀπορρῶγες, λιμένος ποτιπεπτηυῖαι,| αἴτ’ ἀνέμων σκεπόωσι δυσαήων μέγα κῦμα |ἔκτοθεν. ἔντοσθεν δέ τ’ ἄνευ δεσμοῖο μένουσιν |νῆες ἐύσσελμοι, ὅτ’ ἄν ὄρμου μέτρον ἵκωνται».

Δηλ: Υπάρχει στην Ιθάκη ένα λιμάνι του Φόρκυνος, του θαλασσίου γέροντος, όπου σχηματίζονται δυο προβλήτες σ’ αυτό από προεξέχουσες συγκλίνουσες απόκρημνες ακτές, και το προφυλάσσουν έξωθεν από την θαλασσοταραχή των ορμητικών ανέμων. Εντός του μένουν άδετα τα στερεά καράβια, όταν προσέρχονται στον όρμο κι αράζουν.

«Αὐτάρ ἐπί κρατός λιμένος τανύφυλλος ἐλαίη, |ἀγχόθι δ’ αὐτῆς ἄντρον ἐπήρατον, ἠεροειδές, |ἱρόν Νυμφάων αἵ νηιάδες καλέονται.|Ἐν δέ κρατῆρες τε και ἀμφιφορῆες ἔασιν |λάϊνοι. ἔνθα δ’ ἔπειτα τιθαιβώσσουσι μέλισσαι. |Ἐν δ’ ἱστοί λίθεοι περιμήκεες, ἔνθα τε Νύμφαι |φάρε ὑφαίνουσιν ἁλιπόρφυρα, θαῦμα ἰδέσθαι».

Στην μέσα άκρη του λιμανιού βρίσκεται ελιά με στενόμακρα φύλλα, και πλησίον της είναι μια όμορφη, σκοτεινή σπηλιά αφιερωμένη στις Νύμφες οι οποίες λέγονται Ναϊάδες. Μέσα σ’ αυτήν υπάρχουν κρατήρες και πέτρινοι αμφορείς (σταλακτίτες), όπου κάνουν κερήθρες τα μελίσσια. Υπάρχουν εκεί και λίθινοι ιστοί, όπου οι Νύμφες υφαίνουν ολοπόρφυρα αραχνοϋφαντα (υ)φάσματα, θαύμα να τα βλέπεις.

Πράγματι στον ορμίσκο των Συβότων Λευκάδος, στο κέντρο του παρατηρείται ακόμη η ύπαρξη αιγιαλού σε αντίθεση με τις συγκλίνουσες «ἀκταί ἀπορρῶγες» (απορραγείσες ακτές), οι οποίες είναι κατάφυτες από ελιές, κυρίως η μέσα άκρη του λιμανιού. Επιπροθέτως ο αρχιτέκτονας-αρχαιολόγος Δαίρπφελδ στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, στις έρευνές του εντόπισε πέντε μεγάλα και μικρά σπήλαια με σταλακτίτες υποθαλάσσια. Κι αυτό βεβαίως είναι πολύ φυσικό να συμβαίνει, αν υπολογίσουμε ότι η στάθμη της θάλασσας έχει ανυψωθεί κατά 2-3 μέτρα, από την Ομηρική εποχή.

«ἐν δ’ ὕδατ’ ἀενάοντα. Δύω δέ τέ αἱ θύραι εἰσίν, |αἱ μέν πρός Βορέαο καταιβαταί ἀνθρώποισιν, |αἱ δ’ αὖ πρός Νότου εἰσί θεώτεραι. οὐδέ τι κείνῃ |ἄνδρες ἐσέρχονται, ἀλλ’ ἀθανάτων ὁδός ἐστιν».

Υπάρχουν και νερά που αέναα τρέχουν. Είναι και δυο θύρες, από τις οποίες από την μεν Βορεινή κατεβαίνουν οι άνθρωποι, ενώ η προς τον Νότον είναι η θεϊκή. Από εκείνη δεν εισέρχονται οι θνητοί, αλλά είναι η οδός των αθανάτων.

«Ἐνθ’ οἵ γ’ εἰσέλασαν, πρίν εἰδότες. ἡ μέν ἔπειτα |ἠπείρῳ ἐπέκελσεν, ὅσον τ’ ἐπί ἤμισυ πάσης, |σπερχομένη. τοίων γάρ ἐπείγετο χέρσ’ ἐρετάων».

Εκεί λοιπόν στο λιμάνι του Φόρκυνος, εισέπλευσαν οι Φαίακες, οι από πριν γνωρίζοντες τα του σπηλαίου. Έπειτα το καράβι τους με γρήγορες κινήσεις προσάραξε στη στεριά, κατά το ήμισυ επειδή με δύναμη σπρωχνόταν από τα χέρια των κωπηλατών. Και η δελεαστική αφήγηση συνεχίζεται με τους Φαίακες να μεταφέρουν τον Οδυσσέα κοιμισμένο στην αμμουδιά (ἐπί ψαμάθῳ), τα δε «ἀγλαά» του δώρα από χρυσό και χαλκό και άφθονα καλοδουλεμένα υφαντά, να τα εναποθέτουν στην ρίζα της ελιάς της «ἐκτός ὁδοῦ» για να μην τα βρεί «τις ὁδιτάων ἀνθρώπων».

Εν συνεχεία η μεταμορφωμένη σε «ἐπιβώτορι μήλων» (βοσκόπουλο προβάτων) θεά Αθηνά, μετά την αναγνώρισή της από τον προστατευόμενό της Οδυσσέα, για να γίνει περισσότερο πιστευτή ότι επιτέλους βρίσκεται στην πολυαγαπημένη του Ιθάκη, του απαριθμεί τα χαρακτηριστικά της τοποθεσίας που βρίσκονται, λέγοντάς του (ν, 344- 351):

« Ἀλλ’ ἄγε τοι δείξω Ἰθάκης ἔδος, ὄφρα πεποίθης. |Φόρκυνος μεν ὀδ’ ἐστί λιμήν, ἁλίοιο γέροντος, |ἥδε δ’ ἐπί κρατός λιμένος τανύφυλλος ἐλαίη. |ἀγχόθι δ’ αὐτῆς ἄντρον ἐπήρατον, ἡεροειδές, |ἱρόν Νυμφάων, αἵ νηϊάδες καλέονται. |τοῦτο δε τοι σπέος ἐστί κατηφερές, ἔνθα σύ πολλάς |ἔρδεσκες Νύμφησι τηληέσσας ἑκατόμβας. |τοῦτο δέ Νήριτόν ἐστιν ὅρος καταειμένον ὕλη».

Αλλά θα σου δείξω τις τοποθεσίες της Ιθάκης για να πιστέψης. Αυτό είναι το λιμάνι του Φόρκυνος του θαλασσινού γέροντα και εκείνη η τανύφυλλος ελιά, στην μέσα άκρη του λιμανιού. Κοντά της είναι ένα όμορφο, σκοτεινό σπήλαιο, αφιερωμένο στις Νύμφες Ναϊάδες. Αυτό πάλι είναι το θολωτό σπήλαιο που εσύ πρόσφερες στις Νύμφες πολλές θυσίες. Και τούτο είναι το δεντροσκεπές όρος Νήριτον.

Στις «Νηιάδες Νύμφες» έκανε επίκληση ο «δῖος Ὀδυσσεύς» τας «χείρας ἀνασχῶν», αμέσως μόλις συνειδητοποίησε ότι βρισκόταν στην πατρική του γαία, «χαίρων», και αφού πρώτα «κύσε δε ζείδωρον ἄρουραν» (ν, 354-5). Ότι και εμείς επακριβώς πράττουμε προσευχόμενοι και επανερχόμενοι στο γενέθλιο τόπο μας, με τον ασίγαστο νόστο να καίει στα φυλλοκάρδια μας προσκυνούμε την γη μας…

Η «τανύφυλλος» Ελιά του λιμένος του Φόρκυνος (στον στίχο ν, 373), χαρακτηρίζεται «ἱερή» και στη ρίζα της κάθισαν η Αθηνά με τον Οδυσσέα προκειμένου να συσκεφθούν. Και σ’ αυτή την μικρή σύσκεψη υπό την σκέπη της ιερής ελιάς, τον προτρέπει πρώτιστα να συναντήσει τον «συβώτην» χοιροβοσκό Εύμαιο «ὅς τοι ὑῶν ἐπίουρος», παρά «Κόρακος πέτρῃ ἐπί τε κρήνη Ἀρεθούσῃ», γιατί εκεί «ἔσθουσαι βάλανον και μέλαν ὕδωρ πίνουσαι» οι τροφαντές χοιρομάννες του.

Έτσι ο Οδυσσέας «ἐκ τοῦ λιμένος προσέβη τραχεῖαν ἀτραπόν», μέσα από κακοτράχαλο δρόμο βουνοκορφών διάβηκε για να φθάση στην κυκλική «περίσκεπτη» αυλή της «Κορακόπετρας» της Ευγήρου, με την παρακείμενη «Ἀρέθουσα κρήνη». Αυτή την χοιροτρόφο μάντρα την είχε φκιάξει ο συβώτης Εύμαιος, με πέτρες που ο ίδιος τις είχε ξεριζώσει κι τις είχε στεφανώσει με φυλλωσιές αγριαχλαδιάς. Στην περίφραξή της έστησε ξύλινους «σταυρούς πυκνούς» από δρύ. «Ἔντοσθεν δ’ αυλής πλησίον ἀλλήλων δυοκαίδεκα» έφκιαξε χοιροστάσια, ως «εὐνάς συσίν» (ξ, 1-14).

Για να τονίσουμε την «τραχεῖαν» κακοτράχαλη περιοχή της «Κόρακος πέτρῃ ἐπί τε κρήνη Ἀρεθούσῃ», η και η οποία βρίσκει την καθ’ όλα εφαρμογή της στην γύραθεν περιοχή της χοιροσπηλιάς της Ευγείρου (κυρίως για το απότομο επικλινές του εδάφους και ως εκ τούτου «ἀνασφαλές» στη βάδιση), σημειώνουμε και το σημείο (Οδ. ρ, 195-196), σύμφωνα με το οποίο ο Οδυσσέας απευθυνόμενος στο γηραιό Εύμαιο του ζητάει να του δώσει, αν έκοψε από πουθενά «ρόπαλον» (εν είδος μπαστουνιού) προκειμένου να στηρίζεται λόγω της ολισθηρότητας του δρόμου. «Δός δέ μοι, εἴθί τοι ρόπαλον τετμημένον… επεί ἀρισφαλέ’ ἔμμεναι οὐδόν».

Σ’ αυτή την αφειδώς περιγραφομένη χοιροσπηλιά του γηραιού Συβώτη Ευμαίου, έχομε την εξαίρετη εξιστόρηση της συνάντησης πατέρα και γιού, όπου «Τηλέμαχος ἀμφιχυθείς πατέρ’ ἐσθλόν ὀδύρετο, δάκρυα λείβων…» (π, 213-219).

Από αρχαιολογικής απόψεως η χοιροσπηλιά στην Εύγηρο (Εὖ+γῆρας), αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα συνεχόμενα κατοικούμενα σπήλαια της Μεσογείου, με ευρήματα από την Νεολιθική, Μυκηναϊκή και κλασσική εποχή.

Γενικότερα η αναφορά της γεωμορφολογίας της περίκλειστης περιοχής του λιμανιού του Φόρκυνος, με την δεσπόζουσα «ἱερή» ελιά και τα παρακείμενα σπήλαια των Νυμφών, έχοντας πλήρη θέα στο «ἐν αὐτῇ ὅρος Νήριτον εἰνοσίφυλλον, ἀριπρεπές» της Ιθάκης, μας πείθουν και μας αποδεικνύουν ότι έχουμε να κάνουμε με το απάνεμο λιμάνι της Λευκάδος, με την σημαίνουσα ονομασία «Σύβοτα». Και η κοντινή μεν αλλά κακοτράχαλη «ἀτραπός» από το λιμάνι του Φόρκυνος προς την γειτονεύουσα Κορακόπετρα της χοιροσπηλιάς με την αείχρονη «Ἀρέθουσα κρήνη», μας οδηγεί στην Εὔγηρο, όπου σε πείσμα της λήθης των αιώνων η κεντρική της βρύση «Ἀρέθουσα» αποκαλούνταν και αποκαλείται…

Στο αρχαιολογικό Μουσείο Λευκάδος από τις έρευνες του αρχιτέκτονος-ερευνητή Δαίρπφελδ, στις αρχές του περασμένου αιώνα (1905), υπάρχουν μεταξύ άλλων και ευρήματα της χοιροσπηλιάς της Ευγήρου, κυρίως λίθινοι πελέκεις και σπαράγματα κομματιών ζωγραφισμένης κεραμικής της Νεολιθικής περιόδου.

Ας δούμε όμως τι μας αποκαλύπτουν και οι αλάνθαστες ετυμολογικές (ἔτυμον=ἀλήθεια) προσεγγίσεις των ονοματοθεσιών, των γεωγραφικών επί μέρους τόπων της Ομηρικής Ιθάκης –Λευκάδος.

«Νήριτον» το κεντρικόν όρος της Ομηρικής Ιθάκης-Λευκάδος, «Σταυρωτά» ή «Ελάτη» σήμερα (1.180 μ. υψόμετρο). «Νηρίτις» η παλαιότερη ονομασία της Ομηρικής Ιθάκης-Λευκάδος (Πλίνιος), και «Νήρικος» προ της αποικήσεως των Κορινθίων το 700 π.Χ., Λευκάς υπό Κορινθίων, Αγία Μαύρα επί Φραγκοκρατών, Λευκάς από της απελευθερώσεώς της.

«Νήιον», το «ὑλῆεν» δασωμένο με δρύες μικρότερο όρος αυτής (580μ. υψόμερο), «Σκάροι» σήμερα, ονοματοθετημένο είτε από το Σκαρί (το ξύλο των δρυών για την ναυπήγηση των καραβιών), είτε από τον Σκάρο των κοπαδιών (που αναρίθμητα πάντοτε έβοσκαν και βόσκουν στις ράχες του, αρχ. ρ. σκαίρω=πηδώ, σκιρτώ ), είτε από τα φυτά (είδος χορταριού) κάροι που φύτρωνε εκεί. Στους πρόποδες των Σκάρων (όρμος Βλυχού) ακόμα λειτουργεί καρνάγιο κατασκευής νηών (καραβιών), και βεβαίως Νήιον από την ίδια ετυμολογική ρίζα των νηών. Επιπρόσθετα στις νοτιοδυτικές παρυφές των Σκάρων (Κοκλάτα) διασώζεται ακόμη η δασωμένη τοποθεσία «Καραβιάς», διαρρεομένη από το ποτάμι «Δημοσάρι», το οποίο καταλήγει στους θεαματικούς «Καταρράχτες του Νηδριού» με εκβολή εν «πολυβενθεῖ» «λιμένι Ῥείθρῳ» (α, 186).

Ο νοτιότερα εκτεταμένος σήμερα ασφαλής λιμένας, λέγεται Ἐγκλιμενός, γιατί όπως και η ίδια η λέξη μας αποκαλύπτει, είναι ο «Ἐν καλῷ λιμένι» ελλιμενισμός των καραβιών. Ο δε ποταμός «Δημοσάρης» ετυμολογείται από την φράση «Δήμο εις ρέω», εννοώντας βεβαίως τον Ομηρικό «ὑπό Νηίῳ» Δήμο Ιθάκης, ο οποίος σήμερα αποτελεί τον Δήμο Νηδριού.

Μα και το «Νηδρίον» ή «Νηδρί» προσεγγίζοντάς το ετυμολογικά μάς αποκαλύπτει την σύνθεσή του, από το Νη (ναῦς) +δρῦς. Το ανεκτίμητο ξύλο του υπερκειμένου δρυοδάσους των Σκάρων (Νηΐου), ονοματοθέτησε και το ή Νηδρί…

«Το ξύλο της βελανιδιάς (του δρυοδάσους των Σκάρων) θεωρείται το καλύτερο για τη ναυπήγηση πλοίων, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται ευρέως στην κατασκευή της καρίνας και των υφάλων των πλοίων. Το ξύλο της παρότι είναι πολύ σκληρό παρουσιάζει ελαστικότητα (έχει μέτριο βαθμό διαστολής-συστολής), γεγονός που διευκολύνει το έργο της ναυπηγήσεως». (Αναστασία Β. Γαζή, «ένα δάσος θυμάται», Πειραιάς 2011).

 

Ακρωτήριον Λευκάτας

«Λευκάς πέτρη»

«Ἑννῆμαρ μέν ὁμῶς πλέομεν νύκτας τε καί ἧμαρ,|τῇ δεκάτῃ δ’ ἥδη ἀνεφαίνετο πατρίς ἄρουρα, |καί δή πυρπολέοντος ἐλεύσομεν ἐγγύς ἐόντες…» (Οδ., κ, 28-30).

Εννιά μερόνυχτα ταξιδεύαμε και στην δεκάτη ημέρα άρχισε να ξεχωρίζη η πατρική μας γη, ερχόμενοι ολοένα και πιο κοντά στο φέγγος της φωτιάς…, μας εξιστορεί ο συγγράψας τα αθάνατα Ομηρικά έπη παππούς Όμηρος, αναφερόμενος στην επιστροφή του Οδυσσέα και των συντρόφων του από το νησί του Αιόλου.

Προσέγγιζαν λοιπόν παραπλέοντας την πατρική γη της Ομηρικής Ιθάκης, οι πολυπλανεμένοι μας Ομηρικοί ήρωες, έχοντας αλάνθαστο οδηγό το φέγγος της πυρφόρου φλόγας. Τι περισσότερο αλήθεια θα μπορούσε να μας πει με την εξαίρετη ποιητικότατη απόδοση των στίχων αυτών, περιγράφοντάς μας τον φωτοδότη Φάρο (των Φρυκτωριῶν😉 του κατωτάτου ακρωτηρίου της «Λευκάδος πέτρης»;

Το ίδιο «ἑκατηβόλο» Φως του σημερινού Φάρου αντικρίζουν κι όλοι οι παραπλέοντες ναυτικοί του Λευκάτα, χιλιάδες χρόνια τώρα από την Ομηρική εποχή. Έχετε αλήθεια αναρωτηθεί γιατί τόσο εύστοχα και εμπνευσμένα υπήρχε στον συγκεκριμένο αυτόν χώρο «Ιερόν του Λευκάτα Απόλλωνος»;

Μα γιατί ο θεός Απόλλων είναι ο «ἑκατηβόλος» θεός του φωτός στην Ομηρ. Ιθάκη. «…ἑκατηβόλου Απόλλωνος» (Οδ. υ, 278). Γιατί «εκάς βάλλει», από μακριά φέγγει ή από μακριά ρίχνει τα τοξωτά βέλη του φωτός του, όπου στην προκειμένη περίπτωση ως άλλος ακτινοβολών Ήλιος, φωτίζει τους προσεγγίζοντες ναυτιλομένους. Τους φωτίζει για να ανακτήσουν την ορθή πορεία πλεύσης τους, ούτως ώστε να μη συντριβούν στους απόκρημνους βράχους του Ομηρικού Ακρωτηρίου «Λευκάς πέτρη», ή του μεθομηρικού «Λευκάτα». Κι έτσι φυσικά και αβίαστα ο «Λευκάτας Απόλλων» γίνεται ο προστάτης θεός της Λευκάδος άκρης στην Ομηρική Ιθάκη, με το «εξευμενιστικό» φεγγοβόλο ιερό για χάρη του, να στεφανώνει την «εὐδείελον» (ευκολοθώρητη) κορυφή της.

Το απρόσμενο δέος που μας διακατέχει ακόμα και εμάς σήμερα στη θέα των απόκρημνων και απότομων λευκών βράχων του Λευκάτα, ευφυώς οδήγησε τους προπάτορές μας στην ίδρυση του ιερού του Λευκάτα Απόλλωνος, γιατί ο κάθε τόπος ανάλογα με την γεωμορφολογία του εκπέμπει και τις αντίστοιχες (θεϊκές;) ιδιότητές του.

Η καταπληκτική ελληνίδα λέξη-φωνή «πυρπολέοντος», αυτούσια «πυρπολεί» (ανάβει φωτιές) και σήμερα στις καρδιές και στον νου μας, εφ’ όσον με πλήρες σέβας βαδίζοντες ιεροί μυσταγωγοί της ιστορίας μας οδηγούμαστε «ἴθμα-ἴθμα» στα Ομηρικά χνάρια της πορείας του νόστου, του συνετού και πολύπαθου Οδυσσέα.

Και δεν είναι τυχαίο που ακριβώς την λαμπρότερη ημέρα της γιορτής του Λευκάτα Απόλλωνος, ο Όμηρος διάλεξε να επέλθει η κάθαρση της ύβρεως των καταπατητών μνηστήρων, με την γενομένη μνηστηροφονία. Ο ερμηνευτής των πάντων, θεός Ερμής, τις ψυχές των υβριστών τις οδηγούσε από τα ρεύματα του Ωκεανού και παρά την «Λευκάδα πέτρην» προς τις Πύλες του Ηλίου και την χώρα των ονείρων. Τις κατηύθυνε προς τον «ἀσφοδελόν λειμώνα», το κατοικητήριον των ψυχών-ειδώλων των τεθνεώτων, για να καταφέρουν να αναπαυθούν…

«Ἑρμείας… πάρ’ δ’ ἴσαν Ὠκεανοῦ τε ροάς καί Λευκάδα πέτρην, |ἡδέ πάρ’ ἡελίοιο πύλας καί δῆμον ὀνείρων |ἤισαν. αἶψα δ’ ἵκοντο κάτ’ ἀσφοδελόν λειμῶνα,|ἔνθα τε ναίουσι ψυχαί, εἴδωλα καμόντων» (Ὀδ. ω, 10-14).

Έτσι η πορεία των ψυχών παρά την «Λευκάδα πέτρην» οδηγεί στις «πύλες ἡελίοιο» (στό Εσπέρας, στο άλλοτε πεπολιτισμένο ἐς πέρας τῆς Δύσεως) καί στην χώρα των φασμάτων. Κι εκεί οι ταλαιπωρημένες ψυχές του επιγείου βίου, ερμηνευτικά προσεγγίζονται και ανάλογα ανταμείβονται με την ανάπαυση ή όχι των μακάρων. Τα ασίγαστα πάθη της ψυχής και δη της ερωτικής πλησμονής των βροτών θνητών, «ἀγιάτρευτες πληγές» ανοίγουν (όπως πάνσοφα λέει ο λαός μας), και ζητούν τον εξευμενισμό της καθάρσεως και την πλήρωση της αιωνίας αναπαύσεώς τους.

Ιερό σημάδι υπομνήσεως στο χρόνο λοιπόν η πορεία της «Λευκάδος πέτρης», με τον τοξευτή εκηβόλο θεό της αποκάθαρσης να καθαγιάζει την κορυφή της, για τον ποθούμενο εξευμενισμό των μιασμένων ψυχών και του ασίγαστου ερωτικού πάθους.

Άκρως ποιητικότατες οι αναφορές για τις εθελούσιες και μη ρίψεις από τον Λευκό Βράχο του Λευκάτα, των αδικούντων και των αθεράπευτα ερωτευμένων, και μάλιστα με την «ημισωτήρια» λύση πρόσδεσης φτερών από πουλιά στους ώμους, προσμένοντας με το ακροτελεύτιο «πήδημα» την χάρη του θεού Απόλλωνος επ’ αυτών. Τους όποιους επιζήσαντες της σκληρής αυτής δοκιμασίας, τους περισυνέλεγαν ναύτες με παραπλέουσες βάρκες στα ριζά του βράχου Λευκάτα, τους οποίους στην συνέχεια αποδέχονταν πλήρως στους κόλπους της πολιτείας τους, ως εξαγνισμένους πλέον από την όποια συμπεριφορά «ὕβρεως».

Μέχρι και πριν μερικές δεκαετίες οι ναυτικοί μας για να διαβούν την τρικυμισμένη θάλασσα του Λευκάτα, ως ένα είδος συνέχειας θυσίας και εξαγνισμού μέσα από το συλλογικό τους προγονικό ασυνείδητο, έριχναν ψίχουλα ψωμιού στα αφρισμένα κύματα λέγοντας: «Πάρε, Κυρά Ψωμί».

Το υπέρ προβεβλημένο «πήδημα τῆς Σαπφοῦς» από τον Λευκάτα, που αδίκως καταλογίσθηκε στην Λεσβία ποιήτρια Σαπφώ (κυρίως από τον ζηλόφθονα Ρόδιο ποιητή Ανακρέοντα), κατά τρείς ολόκληρους αιώνες μετά τον θάνατο της, θα πρέπει επιτέλους να ειπωθεί ότι αναφέρεται στην υμνήτρια Σαπφώ (και όχι στην ποιήτρια) για τον απελπισμένο έρωτά της στον Φάωνα. Η άφθαστη λυρική Λεσβία ποιήτρια, η «Ἑνάτη Μοῦσα», ούσα ερωτευμένη με τον επίσης Λέσβιο και αντιφρονούντα τότε στην τοπική κοινωνία της Λέσβου ποιητή Αλκαίο, περί τα μέσα του 7ου αιώνος εξορίστηκε στην Σικελία για πολιτικούς λόγους. Κατά την πλεύση της προς την Σικελία, λόγω τρικυμίας προσάραξε το πλοίο στην περιοχή του Λευκάτα κι έτσι μυθεύτηκαν τα παρεπόμενα περί κατακρημνίσεώς της, με εθελούσιο πήδημα από τον Λευκάτα. Η Ποιήτρια μετά το πέρας της εξορίας της, επέστρεψε στο Αιολικό νησί της και πέθανε σε βαθιά γεράματα στην Λέσβο…

Η γενομένη όμως αυτή μυθοπλασία προσέδωσε στον Λευκάτα την ονομασία «Κάβος της Κυράς», ενώ κατά τους χρόνους της Φραγκοκρατίας μετονομάστηκε σε «Κάβο Δουκάτο». Το εν λόγω ακρωτήριο πήρε και μια ενδιάμεση ονομασία σε «τῆς Νηρᾶς» «τῆς Ἱρᾶς », είτε από την παρακείμενη τοποθεσία των «ἱερών» ερειπίων-σπαραγμάτων, (Ἱερά –Ἱρά), είτε από το ενδεχομένως Ιερό της θήλειας θεάς Ήρας, (Ἥρα-Νηρά). Σήμερα στην Νηρά λατρεύεται ο θαλασσινός Ἀγιος Νικόλαος. Η αρχαιολογική σκαπάνη θα δείξει…

Στην πορεία του χρόνου μετά το τέλος των πολλών και απανωτών κατακτήσεων της πατρίδος μας, το ακρωτήριο Λευκάτας επέστρεψε στην αρχική του ονομασία, ονοματοθετώντας παράλληλα κι ολόκληρη την άλλοτε Ομηρική Ιθάκη σε Λευκάδα.

Η σωτηρία σκαπάνη του εμπνευσμένου Γερμανού αρχιτέκτονος-αρχαιολόγου Δαίρπφελντ, στις αρχές του 20ού αιώνος, έφερε σε παγκόσμια προβολή το ζήτημα Ομηρική Ιθάκη-Λευκάδα, και με την καίρια συμβολή του ακολούθησαν έκτοτε και ακολουθούν πολλοί νεώτεροι Ομηριστές ερευνητές. Ας παρακολουθήσουμε όμως τον ίδιο τον πρωτοπόρο ερευνητή της Ομηρικής Ιθάκης-Λευκάδος, τι γράφει για το ακρωτήριο του Λευκάτα:

«…Δεν φαίνεται να έχει αλλάξει πολύ η μορφή των βράχων από την κλασσική εποχή μέχρι σήμερα και μπορεί κανείς να συμπεράνει πόσος τεράστιος χρόνος χρειάστηκε για να σχηματισθεί η απότομη ακτή. Από τις ανασκαφές μας διαπιστώσαμε αμέσως ότι μόνο τα υψώματα Α και Β είχαν τύχει επεξεργασίας κατά το οριζόντιο και ότι διατηρούνταν ακόμη ίχνη αρχαίων κτισμάτων στα θεμέλια. Πολυάριθμα θραύσματα Ελληνικών και Ρωμαϊκών χρόνων ήλθαν στο φως. Δυστυχώς, όπως μας αφηγήθηκε ο φαροφύλακας, το υλικό των αρχαίων κτισμάτων χρησιμοποιήθηκε εν μέρει για την ανέγερση του σημερινού μεγάλου φάρου, ενώ πολλοί λίθοι, παρελήφθησαν ως λεία από παραπλέοντα πλοία. Όντως ο φάρος ανεγέρθηκε εν μέρει επί αρχαίων θεμελίων, ενώ άλλοι λίθοι χρησιμοποιήθηκαν για τα θεμέλια του πύργου. Περί τα 9 μέτρα δυτικότερα το αρχαίο θεμέλιο διαστάσεων 3,60 Χ 3 μέτρα, αποτελεί το όριο της κατεργασίας του βράχου προς δυσμάς. Οι ογκόλιθοι δεν χρησιμοποιήθηκαν εξ αρχής, σύμφωνα με σαφή δείγματα, για την κατασκευή του αρχαίου θεμελίου, αλλά ελήφθησαν από ένα παλαιότερο κτίσμα. Το τι το θεμέλιο τούτο στήριζε και από ποιο αρχαιότερο κτίσμα ελήφθησαν οι λίθοι, δεν κατορθώσαμε να εξακριβώσουμε, αφού ούτε οι τρείς τάφροι που ανοίξαμε βοήθησαν σ’ αυτό…

Επί του υψώματος Β ο βράχος είναι κατεργασμένος σε μια τετράγωνη επιφάνεια, πλευράς σχεδόν 13 μέτρων. Στη νότια πλευρά αποκαλύφθηκε αρχαίο κτίσμα κατά τις τρεις πλευρές, από πωρόλιθους, που συνδέονται με σιδερένιους συνδετήρες. Το πλάτος του κτίσματος είναι περί τα 7 μέτρα, με προέκταση προς νότο. Στο μέσο βρέθηκε η βάση στέρνας από λίθους με εσωτερική επένδυση. Ένας από τους υπερκείμενους λίθους της δεξαμενής βρέθηκε εκεί κοντά. Επειδή η δεξαμενή αυτή δεν είναι νοητή για ένα ναό και επειδή ο προσανατολισμός προς τα βορειοδυτικά, όπου πιθανολογείται η είσοδος δεν αρμόζει επίσης, πιστεύω ότι δεν πρόκειται περί ναού. Πιστεύω… ότι ο ναός του Απόλλωνα θα βρισκόταν μάλλον επί του υψώματος. Αλλά, τα λίγα εκεί λείψανα θεμελίων δεν επαρκούν για να στηριχθεί η εκδοχή αυτή και να λεχθεί οτιδήποτε ως προς το σχέδιο του ναού».

Και αυτά αναφέρονται το 1905. Αν υπολογίσουμε ότι έκτοτε ο Φάρος στον Λευκάτα «μεταρρυθμισθείς το 1930 και κατεδαφισθείς υπό των Γερμανών κατακτητών το 1943, επισκευάζεται το 1952 προς επανεγκατάστασίν του», εύκολα συμπεραίνουμε ότι τα «σήματα λυγρά» της θεϊκής παρουσίας του εκηβόλου Λευκάτα Απόλλωνος, στο ακρωτήριο της Ομηρικής «Λευκάδος πέτρης», όλο και απομακρύνονται… διαρκώς κατεδαφισμένα και ρημαγμένα…

Αστερίς

«Ἔστι δε τις νῆσος μέσσῃ ἁλί πετρήεσσα |μεσσηγύς Ἰθάκης τε Σάμοιο τε παιπαλοέσσης, |Ἀστερίς. οὐ μεγάλη. λιμένες δ’ ἔνι ναύλοχοι αὐτῆ |ἀμφίδυμοι. τῆ τόνγε μένον λοχόωντες Ἀχαιοί» (Ὀδ., δ, 844-847).

Υπάρχει κάποια πετρώδης νήσος στη μέση της θάλασσας ανάμεσα στην Ιθάκη και στην παιπαλόεσσα Σάμη, Αστερίς το όνομά της και δεν είναι μεγάλη. Σ’ αυτήν υπάρχουν πανομοιώτυπα αμφίδυμα (και από την μία πλευρά και από την άλλη) λιμάνια. Εκεί τον παραμόνεψαν (τον Τηλέμαχο κατά την επιστροφή του από την Πύλο) και τον περίμεναν οι Αχαιοί (μνηστήρες).

Και η περιγραφή της όχι μεγάλης νήσου με τους αμφιτερόπλευρους ασφαλείς λιμένες και τις ανεμοδαρμένες κορυφές, όπου καθημερινώς παραφύλαγαν οι μνηστήρες – σκοποί «ἤματα μεν σκοποί ἶζον ἐπ’ ἄκριας ἠνεμόεσσας», μας καταδεικνύει επακριβώς το νησί «Ἁρκούδι». Και καταμεσίς των Ομηρικών νήσων (της Ομηρ. Ιθάκης-Λευκάδος και της Ομηρ. Σάμης –Κεφαλονιάς) είναι, και ασφαλή δίδυμα λιμάνια έχει, και ανεμοδαρμένες κορυφές (ύψους περί τα 100 μέτρα περίπου). Μάλιστα ως φαίνεται την μεταγενέστερη όνοματοθεσία της η (καταστερισμένη;) Αστερίδα σε Αρκούδι (μικρή Άρκτο;) το απέκτησε, λόγω του σχήματος και της διάταξης των κορυφών της, προσομοιάζουσα με ξαπλωμένο μικρό αρκούδι στον ουράνιο θόλο του ορίζοντα…

Η προστάτης θεά Παλλάδα Αθηνά προτρέπει τον Τηλέμαχο κατά την επιστροφή του από την Πύλο, να απέχει το καράβι του μακριά από τα νησιά «ἐκάς νήσων ἀπέχειν ἐυργέα νῆα», να πλέει νύχτα «νυκτί πλείειν» και να αποβιβαστεί στην πρώτη ακτή της Ιθάκης «πρώτην ακτήν Ιθάκης ἀφίκηαι», για να αποφύγει (όπως και ορθώς έπραξε) την ενέδρα των μνηστήρων.

 

Ιωάννα Κόκλα

Ποιήτρια -συγγραφέας

Νικιάνα 16-9-2019

 

Ονοματολογία – Ετυμολογία της Ομηρικής Ιθάκης από την Ιωάννα Κόκλα

Ετικέτες

, , , , , ,

Στα χνάρια του Δαίρπφελδ, από το Ομηρικόν «Νήιον» στο «λιμάνι του Φόρκυνος», στην «Κόρακος πέτρη παρά την Αρέθουσα κρήνη», με κατεύθυνση προς την «Λευκάδα πέτρη» παρά το «ιερόν του Λευκάτα Απόλλωνος».

ΟΜΗΡΙΚΗ ΙΘΑΚΗ – ΛΕΥΚΑΔΑ

ΙΘΑΚΗ: ρ. ελεύθω= εξέρχομαι, αναβαίνω, αποκαλύπτομαι, με μέλλοντα ελεύσομαι. Ευχρηστότερος τύπος της Αττικής διαλέκτου, ήτο ο τύπος του είμι =έρχομαι.

Ἔρχομαι ἤ εἶμι, ἦα ἤ ἤειν, ἐλεύσομαι, ἦλθον, ἐλήλυθα, ἐληλύθειν.

Ρίζα του ρ. από τον ενεστώτα ελεύθω, είναι ελεύθ-, μέλλ. ελεύθ-σομαι=ελεύσομαι, με παράγωγες λέξεις ἔλευσις, Ἐλευσίς, ελευθερία, ελευθερουργός, απελευθέρωσις, κ.λ.π. Από την μετοχή ἰών -ἰοῦσα – ἰόν : ἀνιοῦσα, κατιοῦσα, προ-ιόν. Από το απαρέμφατο ἰέναι: προσ-ιέναι, εισ-ιέναι, συν-ιέναι, παρ-ιέναι, «ἐπί νηός ἰέναι», «ἰέναι εἰς λόγους», κ.λ.π.

Από την προστακτική ἴθι- ἴτω -ἴτε -ἰόντων:

ἴθι: « ἴθι δή» (εμπρός λοιπόν), ἴθμα (ομηρ. βάδισμα), Ιθάκη

ἴτω: εἰσ-ιτ-ήριον, ἐξ-ιτ-ήριον, από το ἴτε: «Ἴτε παῖδες Ἑλλήνων», από το ἰόντων: ἀν-ιόντα, κατ-ιόντα, ἰονισμός, ἰοντοθεραπεία, κ.λ.π.

Ἰθ- άκη: ἴθμα (βῆμα) + ἀκή (ἄκρη, προεξοχή)

«…Ἀλλ’ ἄγε μοι τόδε εἰπέ καί ἀτρακέως κατάλεξον»: Μα έλα, μίλα μου με ειλικρίνεια κατά λέξη.

«τίς πόθεν εἶς ἀνδρῶν; πόθι τοι πόλις ἠδέ τοκῆες; |ὁπποίης τ’ ἐπί νηός ἀφίκεο; πῶς δέ σε ναῦται |ἤγαγον εἰς Ἰθάκην; Τίνες ἔμμεναι εὐχετόωντο; |οὐ μέν γάρ τί σε πεζόν ὀίομαι ἐνθάδ’ ἰκέσθαι», (α΄ 171-174 + π, 57-58 + π, 222-225 + ξ, 187–190 ).

Δηλ: Ποιός άνθρωπος είσαι και από πού; Πού βρίσκεται η πατρίδα σου και ποιοι είναι οι γονείς σου; Με ποιο καράβι αφίχθης; Πώς σ’ έφεραν οι ναύτες στην Ιθάκη; Ποιοί καυχώνται πως είναι; Γιατί βέβαια δεν νομίζω ότι έφθασες εδώ πεζός;

Ο πλήρης γεωγραφικός προσανατολισμός της Ομηρικής Ιθάκης υπάρχει στην ραψωδία (ι, 21-28): «Ναιετάω δ’ Ἰθάκην εὐδείελον. ἐν δ’ὅρος αὐτῇ,|Νήριτον εἰνοσίφυλλον ἀριπρεπές. ἀμφί δέ νῆσοι|πολλαί ναιετάουσι μάλα σχεδόν ἀλλήλησιν, |Δουλίχιόν τε Σάμη τε καί ὑλήεσσα Ζάκυνθος. |αὐτή δε χθαμαλή πανυπερτάτη εἰν’ ἁλί κεῖται |πρὸς ζόφον –αἱ δέ τ’ ἄνευθε πρὸς ἠῶ τ’ ἠέλιόν τε -|τρηχεῖ’, ἀλλ’ ἀγαθή κουροτρόφος. οὔ τοι ἐγώ γε ἧς γαίης δύναμαι γλυκερώτερον ἄλλο ἰδέσθαι».

Κατοικώ στην Ιθάκη την ευκολοθώρητη. Σ’ αυτήν υπάρχει το Νήριτον το πυκνόφυτο και μεγαλοπρεπές. Αμφιτερόπλευρα της βρίσκονται πολλά νησιά κοντά σχεδόν μεταξύ τους, το Δουλίχιον και η Σάμη και η δεντρώδης Ζάκυνθος. Αυτή είναι χθών ομαλή υπέρτερη όλων στη θάλασσα προς τη Δύση, ενώ τα άλλα χωριστά προς την Ανατολή. Είναι πετρώδης, αλλά καλή παιδοτρόφος. Εγώ δεν δύναμαι να γνωρίσω άλλο γλυκερώτερον από την γην μου.

Αυτή η Ιθάκη δεν είναι ασήμαντη. Την ξέρουν πάρα πολλοί, δηλαδή όσοι κατοικούν προς την Ανατολή και όσοι προς τον ζόφον της Δύσης. Η Ομηρική Ιθάκη γίνεται (όπως κι ολόκληρη η Ελλάδα γη μας) η Ανατολή της Δύσης και η Δύση της Ανατολής, ο ομφαλός της γης. Βέβαια είναι πετρώδης και δεν είναι κατάλληλη για ιπποδρομίες, ούτε πολύ φτωχική, μα ούτε απέραντες εκτάσεις έχει. Παράγει σιτάρι άφθονο καθώς και κρασί. Βροχές πέφτουν πάντοτε και έχει περίσσια δροσιά. Καλή για να βόσκουν γίδια και βόδια. Έχει και παντός είδους δένδρα και άφθονα ρυάκια τρέχουν.

«…εἰ δή τήνδε τε γαῖαν ἀνείρεαι. Οὐδέ τι λίην |οὔτω νώνυμος ἐστιν. ἴσασι δέ μιν μάλα πολλοί, |ἠμέν ὅσοι ναίουσι πρός Ἠῶ τ’ Ἡέλιόν τε, |δ’ ὅσοι μετόπισθε ποτί ζόφον ἠερόεντα|ἤ τοι μέν τρηχεῖα καί οὐχ ἱππήλατός ἐστιν, |ούδέ λίην λυπρή, ἀτάρ οὐδ’εὐρεῖα τέτυκται. Ἐν μέν γάρ οἱ σῖτος ἀθέσφατος, ἐν δέ τε οἶνος |γίγνεται. ἀεί δ’ ὄμβρος ἔχει τεθαλυῖα θ’ ἐέρση. |αἰγίβοτος δ’ἀγαθή καί βούβοτος. ἔστι μέν ὕλη |παντοίη, ἐν δ’αρδμοί ἐπηετανοί παρέασιν» (ν, 238-247).

Παρ’ όλα αυτά ο βασιλιάς της Ομηρικής Ιθάκης ο Οδυσσέας, σύμφωνα με τον Συβώτην Εύμαιον, έχει πολύ μεγάλη περιουσία, γιατί τότε περι-ουσία λογίζονταν ο γεωργικός και ο κτηνοτροφικός πλούτος (ο λεγόμενος πρωτογενής τομέας πλούτου). Μάλιστα μας διευκρινίζεται ότι ούτε στην μαύρη (εὔφορη) απέναντι στεριά (της Α-καρνανίας των Κεφαλλήνων), ούτε και στην Ιθάκη την ίδια υπάρχει τόση μεγάλη περιουσία, σε κανένα ήρωα. «Ἧ γάρ οἱ ζωή γ’ ἦν ἄσπετος. οὔτινι τόσση |άνδρῶν ἡρώων, οὔτ’ ἠπείροιο μελαίνης |οὔτ’αὐτῆς Ἰθάκης» (ξ, 96-8). Και την καταριθμεί: Δώδεκα κοπάδια βόδια στη στεριά. Άλλα τόσα κοπάδια πρόβατα, άλλα τόσα γουρούνια κι άλλα τόσα κατσίκια που σκορπούν και τα βόσκουν ξένοι και δικοί του τσοπάνηδες. «Δώδεκ’ ἐν ἠπείρῳ ἀγέλαι. τόσα πώεα οἰῶν,| τόσσα συῶν συσόβεια, τόσ’ αἰπόλια πλατέ’αἰγῶν |βόσκουσι ξεῖνοί τε καί αὐτοῦ βώτορες .ἄνδρες» (ξ, 100-113).

Ἐχουμε επίσης στη ραψωδία (δ, 605-608) την περιγραφή της Ιθάκης, από τον ξενιτεμένο Τηλέμαχο στην Σπάρτη, να λέγει προς τον Μενέλαο: «Ἐν Ἰθάκη οὔτ’ ἄρ δρόμοι εὐρέες οὔτε τι λειμών αἰγίβοτος καί μᾶλλον ἐπήρατος ἱπποβότειο.|Ού γάρ τις νήσων ἱππήλατος οὐδ’εὐλείμων. |αἴθ’ ἁλί κεκλίσται. Ἰθάκη δε τε καί περί πασέων». Δηλ: Στην Ιθάκη δεν υπάρχουν ούτε ευρύχωροι δρόμοι, ούτε μεγάλα λιβάδια. Γιδοτρόφος είναι, μα είναι πιο χαριτωμένη από αλογοτρόφος. Γιατί κανένα από τα νησιά που εκτείνονται στη θάλασσα δεν το διατρέχουν άλογα, ούτε εύφορα λιβάδια και περισσότερο των άλλων η Ιθάκη.

Όμως ο Δήμος της Ιθάκης περιγράφεται ως καλοκτισμένος «κατά δῆμον εὐκτιμένης» (χ, 53), με «πολυβενθή λιμένα», με το επίσης λιμάνι Ρείθρον λίγο πιο έξω από την πόλη και κάτω από το δασωμένον Νήιον «ἐπ’ ἀγροῦ νόσφι πόληος, |ἐν λιμένι ‘Ρείθρῳ, ὑπό Νηίῳ ὑλήεντι» (α, 185-6), με τεχνητή καλλίρροη μαστορεμένη κρήνη «τυκτήν κρήνην», «ἔνθα ὑδρεύοντο πολίται» (ρ,204-211). Την είχαν φτιάξει ο Ίθακος κι ο Νήριτος και ο Πολύκτορας και γύρω της απλωνόταν άλσος με υδατοτραφείς λεύκες και κυλούσε «ψυχρόν ρέεν ὕδωρ ὑψόθεν έκ πέτρης», ενώ από πάνω είχανε φτιάξει Βωμό για τις Νύμφες «βωμός δ’ἐφύπερθε τέτυκτο Νυμφάων», όπου πρόσφερε θυσία κάθε οδίτης περαστικός.

Η ανεύρεση πλήθους θραυσμάτων από τους πήλινους αγωγούς του αχαϊκού δικτύου ύδρευσης, της υπό Νηίου καλοκτισμένης Ιθάκης, από τον Δαίρπφελδ, οδηγούσε στην «Μελάνυδρον κρήνην», στο σημερινό «Μαυρονέρι» που ακόμα πηγάζει από το άλλοτε χωριό Παλαιοχώρι (νυν Νιοχώρι) και χύνεται στον εύφορο κάμπο του Νηδριού.

Εκτός των παραπάνω εν συντομία αναφερομένων, ο Δήμος της Ομηρικής Ιθάκης διέθετε και Αγορά με θρόνο, όπου δια των μεγαλοφώνων κηρύκων συγκαλούσαν σε λαϊκές συνελεύσεις τους μακρομάλληδες Αχαιούς, «αἶψα δέ κηρύκεσσι λιγυφθόγγοισι κέλευσεν |κηρύσσειν ἀγορῆνδε καρηκομόωντας Ἀχαιούς» (β, 6-7). Ο σεβασμός επίτασσε να κάνουν τόπο στους γέροντες, και ξεκινούσαν την αγόρευσή τους με την φράση «Κέκλυτε δή νῦν μευ, Ἰθακήσιοι, ὅττι κεν εἴπω»( β, 25), δηλ: Ακούστε με τώρα Ιθακήσιοι, σ’ αυτό που θα πω.

Με την επίκληση στο όνομα του Ολυμπίου Διός και της θεάς της Δικαιοσύνης Θέμιδος, άρχεται η συνέλευση, όπου η Θέμιδα είναι αυτή η οποία διαλύει και συγκαλεί τις συνελεύσεις των ανθρώπων. Το αίσθημα του δικαίου, διάσπαρτο… Λέγει ο Τηλέμαχος: «Λίσσομαι ἡ μέν Ζηνός Ὀλυμπίου ήδέ Θέμιστος, ἥτ’|ἀνδρῶν ἀγορᾶς ἡ μέν λύει. ἠδέ καθίζει. |σχέσθε, φίλοι…» (β, 161-3).

Θα πρέπει δε να σημειώσουμε και τούτο το άκρως σημαντικό. Ο Μέντορας (Αθηνά) στην συνέλευση της Ιθακήσιας Αγοράς, βροντοφωνάζει: «Νῡν δ’ ἄλλῳ δήμῳ νεμεσίζομαι, οἶον ἅπαντες |ἦσθ’ ἄνεῳ, ἀτάρ οὔτι καθαπτόμενοι ἐπέεσσιν |παύρους μνηστῆρας κατερύκετε πολλοί ἐόντες» (β, 239-241). Δηλαδἠ: Μα τώρα αγανακτώ με τον υπόλοιπο λαό, το πώς όλοι καθόσαστε άφωνοι και δεν κατακρίνετε με λόγια τους μνηστήρες, για να σταματήσουν αυτά που κάνουν, ενώ αυτοί είναι λίγοι και εσείς είσθε πολλοί.

Ἀκρως διδακτικό μάθημα δημοκρατίας και ελευθερίας της έκφρασης…

 

«Ὥς οὐδέν γλύκιον ἧς πατρίδος οὐδέ τοκήων

γίγνεται, εἴπερ καί τίς ἀπόπροθι πίονα οἶκον

γαίῃ ἐν ἀλλοδαπῆ ναίει ἀπάνευθε τοκήων». (Οδ. ι, 34-6)

(Γιατί δεν υπάρχει τίποτα πιο γλυκό απ’ την πατρίδα και τους γονείς, ακόμα κι αν κάποιος κατοικεί σε πλούσιο οίκο, αλλά σε αλλοδαπή χώρα και μακριά από τους γονείς του.

Επίσκεψη μαθητών του Γυμνασίου Wilhelm-Dörpfeld του Wuppertal στην Λευκάδα και η ξενάγηση της κ. Ιωάννας Κόκλα

Ετικέτες

, , , , , , , , ,

Το βίντεο της ξενάγησης:

Ανάρτηση στα «Λευκαδίτικα Νέα» 4/10/2019.

10_wilhelm_doerpfeld_gymnasium

Την Λευκάδα επισκέφτηκαν τρεις μαθητές του Γυμνασίου Wilhelm-Dörpfeld του Wuppertal που παρακολουθούν την τάξη των Αρχαίων Ελληνικών συνοδευόμενοι από το καθηγητή τους και τον επίτιμο πρόεδρο του σχολείου και πρόεδρο του Συλλόγου φίλων Β. Νταίρπφελντ κ. Peikert.

Αναλυτικά για την επίσκεψη η ανακοίνωση του Συλλόγου για τον Πολιτισμό και το Περιβάλλον Νυδριού Βίλχελμ Νταίρπφελντ:

«Θραύσματα: τα πολύτιμά μας

Η επίσκεψη του σχολείου Βίλχελμ Νταίρπφελντ του Βούπερταλ – Wilhelm Dörpfeld Gymnasium – στη Λευκάδα

Τρεις μαθητές από την τάξη των αρχαίων ελληνικών, ο Philipp, η Charlotte και η δική μας Βασιλική συνοδευόμενοι από τον καθηγητή τους κ. Winkelsen και τον επίτιμο πρόεδρο του σχολείου και πρόεδρο του Συλλόγου φίλων Β. Νταίρπφελντ κ. Peikert, επισκέφτηκαν το νησί μας μετά από πρόσκληση του Συλλόγου μας για να έρθουν σε επαφή με τις σχολικές κοινότητες στο Νυδρί και τη Λευκάδα για να συζητήσουν και διαμορφώσουν όλοι μαζί το πλαίσιο μιας συνεργασίας στο μέλλον.

Από αριστερά: η Βασιλική, ο κ. Winkelsen , ο κ. Peikert, η Charlotte , ο Philipp κρατώντας τα δώρα του Συλλόγου μας μπροστά στην κατασκευή μας με τις φωτογραφίες του γλυπτού.

Το Γυμνάσιο Β. Νταίρπφελντ είναι ένα από τα πιο σπουδαία ουμανιστικά σχολεία της Ευρώπης και ιδρύθηκε το 1592. Το 1938 είναι η χρονιά που δίνεται το όνομα του Β. Νταίρπφελντ στο σχολείο και μας συνδέει σήμερα όλους μέσα στο ωραίο άνοιγμα του χρόνου και της κοινωνίας εδώ στο Νυδρί και τη Λευκάδα.

Από αυτή τη χρονιά και η επιστολή προς το Γυμνάσιο που γράφει ο ίδιος ο αρχαιολόγος από τη Λευκάδα – τα αρχεία μας έστειλε το σχολείο, στα δύο χρόνια της αλληλογραφίας μας έχουν γίνει πολλές ανταλλαγές – κάνοντας έτσι ξανά ο χρόνος την ολική επαναφορά στο σημείο εκκίνησης: το νησί μας!
Ένα θραύσμα η μικρή αυτή αποστολή. Ένα θραύσμα και η τάξη τους των αρχαίων ελληνικών.

Η φωτογραφία της τάξης των αρχαίων ελληνικών που συνόδευε τον χαιρετισμό του σχολείου Β. Νταίρπφελντ στην τιμητική εκδήλωση στο Μουσείο της Ακροπόλεως και υπάρχει ακόμη στον πίνακα των ανακοινώσεων στο Γυμνάσιο στο Νυδρί. Οι φιλοξενούμενοι χάρηκαν ιδιαίτερα όταν την είδαν. Ευχαριστούμε την κ. Λάζαρη γι’ αυτή την εκτίμηση.

Αποσπασμένο όμως από την αρραγή ενότητα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Γιατί το μικρό αυτό θραύσμα κλείνει το μέγιστο που είναι για τον κόσμο όλο τα αρχαία ελληνικά και φέρει τη δυναμική, τη σημασία και τη ζωή του όλου.

Μια μεγάλη ιστορική προσωπικότητα, ο Β. Νταίρπφελντ ενώνει τις δύο κοινότητες με το βιογραφικό του πάθους του για την αρχαιολογία και τη Λευκάδα – Ελλάδα.

Βούπερταλ: η γενέθλια πόλη, Νυδρί – Λευκάδα: ο τόπος της αιωνιότητας.

18 Σεπτεμβρίου 2019 η πρώτη συνάντηση στο σχολείο στο Νυδρί

Η διευθύντρια του Γυμνασίου κ. Λάζαρη υποδέχεται τους καλεσμένους μας με τους 10 μαθητές από την τάξη των γερμανικών και την καθηγήτριά τους κ. Κωνσταντίνα Μπίζου, Συστάσεις, ανταλλαγή ιδεών, προτάσεων, δώρων ένας μικρός μπουφές και φυσικά μάθημα αρχαίων ελληνικών από τον καθηγητή κ. Γιάννη Φραγκούλη ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία των σχολείων για το μεγάλο αθλητικό γεγονός Run for History την περασμένη άνοιξη. Πρόσωπα και γεγονότα δημιουργούν τις καινούργιες εικόνες του παρελθόντος χρόνου.

Και η ιστορική διαδρομή Β. Νταίρπφελντ αποτυπωμένη στα μπλουζάκια από ωραίο δρομικό ύφασμα – το δώρο του Συλλόγου στους Γερμανούς, αλλά και τους Έλληνες μαθητές που έχει ενθουσιάσει μαθητές και καθηγητές- γίνεται ένας ωραίος, σταθερός πλέον δεσμός και μαθαίνουμε με χαρά, ότι όλο και περισσότερα παιδιά προετοιμάζονται γι’ αυτόν!

Στο λιμάνι ο διπλούς δρομέας μας τοποθετημένος πάνω σε μεγάλη κατασκευή από τον Σύλλογό μας εντυπωσιάζει και καλεί για συμμετοχή στην επόμενη παγκόσμια διαδρομή.

Η τάξη των γερμανικών του Γυμνασίου στο Νυδρί με την γερμανική ομάδα μπροστά από την αφίσα του Συλλόγου μας. Ο Φίλανδρος θα ανακοινώσει σύντομα τις πληροφορίες για τη νέα ιστορική διαδρομή Β. Νταίρπφελντ.

Έναν αιώνα μετά!

Με το καΐκι του νεαρού, ευπατρίδη καπετάνιου Χρήστου Γαζή για την ξενάγηση στην Αγία Κυριακή και τα άλλα νησιά.

110 χρόνια μετά, στο ίδιο σημείο που βρίσκει τα αναθήματα του Ιερού των Νυμφών στην Αγία Κυριακή, εμείς και τα σχολεία των δικών του πατρίδων είμαστε εκεί.

Με τις φωτογραφίες του ίδιου του αρχαιολόγου η ξενάγηση στο χώρο του ναΐσκου από τον Σύλλογό του και με τα σχετικά αποσπάσματα από το Alt Ithaka. Μια μαυρόασπρη αφήγηση από το 1908, με τα δικά του υλικά, τα κείμενα και τις φωτογραφίες του τυπωμένες σε μεγεθυμένες εικόνες σε μια γλυκιά, φωτεινή μέρα του φθινοπώρου.

(Nα καθιερωθεί αυτή η μικρή εκδρομή για τα σχολεία, θα είναι η πρόταση του Συλλόγου μας προς τους αρμόδιους.)

Τα αρχεία στο δρόμο, στην ζωντανή εξιστόρηση, στο ανοιχτό στις αισθήσεις και την φαντασία Μουσείο. (Από το αρχείο του αρχαιολόγου, πηγή: Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα/DAI)

10_wilhelm_doerpfeld_gymnasium

Και μετά η συγκίνηση στον Τάφο, η ίδια περιγραφή πάντα του θανάτου, η ίδια αφήγηση μιας ταπεινής ταφής που άφησε το μελλοντικό της μεγάλο νόημα σε μας για πάντα και μιας μικρής κοινωνίας με δάκρυα στα μάτια για τον τελευταίο αποχαιρετισμό.

Sweet September λοιπόν

Γεμάτη φως και γλυκύτητα ήταν και εκείνη η μέρα του Σεπτέμβρη που πέρασε, με τη μελαγχολία στατική και βαριά για την οριστική πλέον απουσία του Νάνου Βαλαωρίτη εκεί στη Μαδουρή, μια ολιγόλεπτη απόβαση στο νησάκι και η αναφορά στον ίδιο και τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη (ευχαριστούμε τον φύλακα κ. Γιάννη Δάγλα για την άδεια).

Μετά οι ιστορίες εν πλω από τον Σκορπιό. Ευχαριστούμε τα παιδιά και τους καθηγητές από το γυμνάσιο στο Νυδρί για την ωραία και γόνιμη επικοινωνία.

Και φυσικά την άλλη μέρα,

η επέλαση του ΕΠΑΛ – Επαγγελματικό Λύκειο Λευκάδας – και η ξενάγηση της κ. Ιωάννας Κόκλα.

Ο κ. Αναστάσιος Στάμου έχει ανατρέψει τους περιορισμούς της ξηρασίας που επιβάλλονται παγκοσμίως στην τεχνική εκπαίδευση. Τα παιδιά διδάσκονται την τοπική ιστορία τους με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην γίνουν ένα φτηνό εξάρτημα στο παγκόσμιο κουρδιστήρι.
Η dream team του είναι εδώ μαζί μας στην εκδρομή μέχρι τον Λευκάτα. Μαζί με τα παιδιά οι καθηγήτριες κ. Αγγελική Μπαζίνα, αγγλική φιλολογία και η κ. Σπυριδούλα Σολδάτου, οικονομολόγος παρούσες με συγκινητική προθυμία και επιθυμία – δύο συστατικά που μας εμψυχώνουν.

Για τον Νταίρπφελντ η έκπληξη και η επιθυμία έρχονται συνήθως από αλλού, όπως συμβαίνει με τους μεγάλους αιρετικούς. Τους ευχαριστούμε όλους θερμά.

εινοσίφυλλον / αριπρεπές

Μην αφήνεις το ρήμα και τις λέξεις επιμένει η Ιωάννα (κ. Κόκλα)

η Ιστορία σου είναι μεγάλη και σε μια στροφή εκεί στο Νήριτον στις 19 Σεπτεμβρίου2019 πάνω από την μοιραία για τον αρχαιολόγο πεδιάδα του Νυδριού αισθανθήκαμε, χάρη στην άψογη και συγκινητική της ξενάγηση, τα μεγάλα και θαυμαστά που μας συνδέουν με τις χιλιετίες πίσω μας.
Στίχοι, λέξεις, τοπωνύμια, δάση, δέντρα, πεδιάδες, ο Δημοσάρης που ρέει ακόμη στον Δήμο της Ιθάκης, οι Σκάροι και τα σκαριά των πλοίων από τα ξύλα του ομηρικού βουνού, το μικρό αρχιπέλαγος μπροστά μας. Το έπος και τα επιχειρήματα του Νταίρπφελντ, η ομηρική τοπογραφία στην κυριολεξία επί τόπου.

Η ξενάγησή της εντυπωσίασε κυρίως τους Γερμανούς καλεσμένους μας που συνεχώς έθεταν ερωτήσεις και όπως μας διαβεβαίωσαν, ένας θαυμαστός κόσμος άρχισε να ανοίγεται μπροστά τους.

Ο λιμήν του Φόρκυνος / revisited

Εύμαιος συβώτης

Τα τοπία αφηγούνται και τα μπλουζάκια της ιστορικής διαδρομής εξηγούν…

Με την ίδια ξεναγό και πάντα με φωτογραφίες αρχείων από τον Σύλλογο στα Σύβοτα και οι απαραίτητες συνδέσεις με την χοιροσπηλιά του Εύμαιου.

Και εδώ οι πολλές και ενδιαφέρουσες αναφορές στα αντίστοιχα μέρη του έπους, αλλά και η ετυμολογία των τοπωνυμίων συγκινούν και εκπλήσσουν.

Η ίδια αφήγηση και στο Ακρωτήρι που έλαμπε και εκείνη τη μέρα:

Εκατηβόλος Απόλλων / Λευκάτας Απόλλων / λευκή πέτρη

Οι λυρικές προσφωνήσεις του Θεού και του βράχου στο έπος και οι ερμηνείες που συνεχίζει να μας δίνει η ξεναγός του πάθους και της συγκίνησης ολοκληρώνουν τον πρώτο αυτό κύκλο περιήγησης. Της οφείλουμε πραγματικά αυτή την ακτινοβόλο μέρα.

Στον Λευκάτα, εκεί όπου έγινε η έγινε η έναρξη της ιστορικής διαδρομής W. Dörpfeld. – Run for History

Και με τις φωτογραφίες του ξανά η αφήγηση της Ιστορίας….(Από το αρχείο του αρχαιολόγου Πηγή: Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα/DAI)

Πολλές ευχαριστίες και στο κ. Κώστα Πατρίκιο, τον καπετάνιο των ωραίων ταξιδιών και ευγενικών αισθημάτων που κάλυψε με φωτογραφίες και βίντεο την εκδρομή μας.

18_wilhelm_doerpfeld_gymnasium

Η ομάδα μας!

Στο προϊστορικό Νεκροταφείο στο Στενό

Ευχαριστούμε πολύ την αρχαιολόγο κ. Βαρβάρα Γκιζά για την πολύ ενδιαφέρουσα ξενάγηση στις ανασκαφές και το Μουσείο. Με προθυμία απαντούσε σε όλες τις ερωτήσεις μας και μας έδωσε τον χρόνο και τις πληροφορίες για να καταλάβουμε πολλές σπουδαίες πτυχές αυτής της σημαντικής προϊστορίας μας.

Η αρχαιολόγος κ. Βαρβάρα Γκιζά, δεύτερη από αριστερά

Από δεξιά: η κ. Ιωάννα Παπαλεξοπούλου η πολύτιμη φίλη μας που ανέλαβε με προθυμία σε μεγάλο βαθμό τις υποχρεώσεις αυτής της φιλοξενίας, ο κ. Norbert Peikert, o κ. Tristan Winkelsen, ο Διομήδης Ζάκκας, η Charlotte, o Philipp, η κ. Ιωάννα Κόκλα, η αρχαιολόγος κ. Βαρβάρβα Γκιζά και η γλυκιά Βασιλική.

Αλλά και την αρχαιολόγο, Δρ. Ολυμπία Βικάτου όχι απλώς διευθύντρια, αλλά ψυχή της Εφορείας Αρχαιοτήτων μας, η οποία έχει επιτελέσει πολύ σημαντικό έργο στην Λευκάδα Η κ. Βικάτου μας βοήθησε για την ξενάγηση στο Στενό και το Μουσείο. Θεωρούμε μέγιστη τιμή τα συγχαρητήρια που μας έδωσε για το έργο του Συλλόγου μας και ελπίζουμε να προχωρήσουμε σύντομα στις μελλοντικές επαφές και σε μια ουσιαστική συνεργασία κυρίως για το Μουσείο Β. Νταίρπφελντ στο Νυδρί, όπως ήδη έχουμε με την ίδια μιλήσει.

Στο αρχαιολογικό Μουσείο στη Λευκάδα

Στον επάνω όροφο μας περίμεναν:

η Λαμίσκα, η Δαμαλίς, η Καλλιδίκα, ο Μέλαντας, η Κλεοκράτεια, η Χαρίκλεια, ο Διονύσιος, ο Μιλήσιος, ο Πελείας, η Πιθάκα, ο Στίλπων , η Σωστράτα, η Ευφρονίς…

H εργασία του Λυκείου στις επιτύμβιες στήλες είναι εντυπωσιακή!

Φίλες και φίλοι χιλιετιών, ονόματα σε επιτύμβιες στήλες της αρχαίας Λευκάδας που μας παρουσίασαν μαθήτριες και μαθητές σε ωραία κάδρα από την ομάδα του επαγγελματικού Λυκείου η οποία έχε κάνει εξαιρετική δουλειά πάνω στην ετυμολογία των ονομάτων.

Συγχαρητήρια κ. Στάμου!

Οι επιτύμβιες στήλες με την ετυμολογική ανάλυση σε κάδρα. Ο κ. Στάμου εξηγεί.

Και κάτω οι επιτύμβιες στήλες με τα οικεία πλέον ονόματα και η κ. Γκιζά πάλι επί τω έργω σε μια ωραία ξενάγηση.

Ωδή για τον Νταίρπφελντ

Ο πιο ωραίος επίλογος αυτής της ημέρας ήταν μια έκπληξη ποιητική! Η Ωδή για τον Β. Νταίρπφελντ που έγραψε η κ. Κόκλα και μας διάβασε στην ομώνυμη αίθουσα με τα ευρήματα του αρχαιολόγου.

Η κ. Κόκλα διαβάζοντας την Ωδή στον Νταίρπφελντ, ένα ποίημα γεμάτο συγκίνηση και ενθουσιασμό το οποίο θα μεταφραστεί στα γερμανικά.

«Ἴθμα – ἴθμα», χνάρι το χνάρι,
μας οδήγησες στην «εὐδείελον» πατρίδα γαία
της Ομηρικής Ιθάκης-Λευκάδος».

Δώρα ξανά!

Αναμνηστικά του Γυμνασίου Β. Νταίρπφελντ για εμάς σχεδιασμένα από τους μαθητές του σχολείου.

Ψυχή / Anima

Εκτός από τον νεαρό καπετάνιο Χρήστο Γαζή ο οποίος πρoσέφερε δωρεάν την εκδρομή μας στα νησιά και την Αγία Κυριακή και τον καπετάνιο Στέλιο Βερύκιο ο οποίος επίσης έπαιξε σημαντικό ρόλο στην όλη διοργάνωση, τα τρία αδέρφια ο Δημήτρης, η Έφη, ο Μάκης και η μητέρα τους Κασσιανή από την οικογένεια του Χαρίλαου Παξινού, προσέφεραν ολόκληρο το αρκετά μεγάλο κόστος διαμονής της γερμανικής αποστολής στο φιλόξενο ξενοδοχείο τους πάνω στην αμμουδιά, τιμώντας, όπως οι ίδιοι μας είπαν, το έργο του Συλλόγου και συμμετέχοντας με αυτό τον τρόπο στις σημαντικές δράσεις του. Είμαστε βαθύτατα συγκινημένοι από αυτή την προσφορά.

Θερμές ευχαριστίες ξανά στην φίλη μας κ. Ιωάννα Παπαλεξοπούλου, πρώην μαθήτρια της Γερμανικής Σχολής στην Αθήνα, η οποία υπήρξε πολύτιμη ήδη από την άφιξη των φιλοξενουμένων στο αεροδρόμιο στην υποδοχή, τη διερμηνεία, την γενικότερη φιλοξενία.

Αλλά και στα μέλη μας κ. Ανθούλα Σολδάτου, και κ. Νίκο Γαζή οι οποίοι καθάρισαν και ευπρέπισαν τον χώρο στην Αγία Κυριακή. Τον γλύπτη κ. Risola ο οποίος επιμελήθηκε τον τάφο από τα προβλήματα του χρόνου και της υγρασίας (απαγόρευσαν δια ροπάλου τις φωτογραφίες!).

Στην μικρή Κατερίνα Κατωπόδη για τα ωραία χειροποίητα γλυκά της που έφτιαξαν ισχυρές φιλίες…στην μητέρα της Μαρία και τον Χρήστο, στον Νίκο Βερύκιο.

Είμαστε πολλοί υπερήφανοι για τα μέλη και τους φίλους μας, για τις μεγάλες χειρονομίες των σπουδαίων αυτών ταπεινών ανθρώπων που στηρίζουν στην κυριολεξία τον κόσμο μας.

Μια συνάντηση που ήταν ουσιαστικά η έναρξη μιας γόνιμης επικοινωνίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων για όλα κυρίως τα σχέδια του Συλλόγου, η οποία άρχισε με το πρώτο αυτό

Welcome/Willkommen

που έσπασε την τουριστική κούραση και ανία του και έγινε ανοικτό, ουσιαστικό παίρνοντας πίσω τις παλιές του χειρονομίες και τα ιδανικά του χαμόγελα

και έκλεισε με ένα πολλά υποσχόμενο

Auf wiedersehen!

Για τον Σύλλογό μας,
Ελένη Βερυκίου»

http://www.kolivas.de/archives/356940

 

Έγιναν με επιτυχία για 13η συνεχόμενη χρονιά στη Νικιάνα οι εκδηλώσεις «Μνήμης και Τιμής»

46_ekdiloseis_mnimis_nikiana

Για 13η συνεχόμενη χρονιά έλαβαν χώρα την Κυριακή 14 Ιουλίου 2019 στη Νικιάνα Λευκάδας με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου «οι Σκάροι», σε συνεργασία με τον Δήμο Λευκάδας, οι καθιερωμένες εκδηλώσεις «Μνήμης και Τιμής» με αφορμή την πρώτη συγκέντρωση των οπλαρχηγών της Ελληνικής Επανάστασης, υπό την οργάνωση και καθοδήγηση του Ιωάννη Καποδίστρια, τον Ιούλιο του 1807 στην τοποθεσία «Μαγεμένου».

5_ekdiloseis_mnimis_nikiana

Για 13η συνεχόμενη χρονιά έλαβαν χώρα την Κυριακή 14 Ιουλίου 2019 στη Νικιάνα Λευκάδας με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου «οι Σκάροι», σε συνεργασία με τον Δήμο Λευκάδας, οι καθιερωμένες εκδηλώσεις «Μνήμης και Τιμής» με αφορμή την πρώτη συγκέντρωση των οπλαρχηγών της Ελληνικής Επανάστασης, υπό την οργάνωση και καθοδήγηση του Ιωάννη Καποδίστρια, τον Ιούλιο του 1807 στην τοποθεσία «Μαγεμένου».

Το απόγευμα τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο στου «Μαγεμένου» στη Νικιάνα με το πρώτο μέρος των εκδηλώσεων να κλείνει με τον Εθνικό Ύμνο.

Οι εκδηλώσεις συνεχίστηκαν στο Λιμάνι της Νικιάνας με ομιλία από την Ιωάννα Κόκλα, ποιήτρια, συγγραφέα και εκπαιδευτικό. Η Ι. Κόκλα αναφέρθηκε στην ομιλία της στο ιστορικό της συγκέντρωσης των κλεφταρματολών στου Μαγεμένου στη Λευκάδα, στις 6-7-1807, όταν το νησί ήταν ολότελα αποκλεισμένο από την στεριά από τον Αλή Πασά και κινδύνευε από μέρα σε μέρα να καταληφθεί. «Ήταν η «εν Λευκάδι Συνέλευσις», η πρώτη επίσημη Προεπαναστατική Εθνική Συνέλευσις, με Όρκο των πιο σπουδαίων αγωνιστών του 1821 υπέρ της ανεξαρτησίας όχι μόνον της Λευκάδας, αλλά ολόκληρης της Ελλάδας», τόνισε ανάμεσα σε άλλα στην ομιλία της.

Σημείωσε επίσης ότι «ο δρόμος προς την Εθνεγερσία έχει σημαδιακό σταθμό την Προεπαναστατική Συνέλευση των Πανελλήνων Ηρώων Αγωνιστών του 1821, στο επινίκιο Συμπόσιο στου Μαγεμένου στη Λευκάδα, υπό την καθοδήγηση του εμπνευσμένου Εθνάρχη Ι. Καποδίστρια. Ο «πρώτος φοβερός όρκος» υπέρ της ανεξαρτησίας της Πατρίδος μας, με όλους τους Έλληνες ενωμένους, δόθηκε στην ιστορική ακτή της «Σωτήρως» στη Νικιάνα, στους πρόποδες των Σκάρων.»

Κλείνοντας την ομιλία της επισήμανε ότι απαιτείται συλλογική προσπάθεια από όλους τους φορείς του τόπου ώστε να αναδειχτεί το μεγάλο αυτό ιστορικό γεγονός, γιορτάζοντας με τον καλύτερο τρόπο την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. (Διαβάστε εδώ ολόκληρη την ομιλία).

 

Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα http://www.kolivas.de/archives/349476

 

Εκδηλώσεις Μνήμης και Τιμής» στη Νικιάνα 2019

Έγιναν με μεγάλη επιτυχία στις 14 Ιουλίου οι «Εκδηλώσεις Μνήμης και Τιμής» για 13η συνεχόμενη χρονιά που αφιερώνονται στην πρώτη συγκέντρωση των οπλαρχηγών της Επανάστασης στη περιοχή του» Μαγεμένου» της Νικιάνας το 1807 υπό τον Ιωάννη Καποδίστρια ο οποίος ήταν επίτροπος στη Λευκάδα που ανήκε τότε στην» Ιόνιο Πολιτεία». Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Νικιάνας οι «Σκάροι» σε συνεργασία με το Δήμο Λευκάδας.
Νωρίς το απόγευμα τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση και έγινε κατάθεση στεφάνων στο σημείο όπου βρίσκεται το Μνημείο. Το βραδάκι οι εκδηλώσεις συνεχίστηκαν με ομιλίες και παραδοσιακούς χορούς στο λιμάνι του χωριού. Χαιρετισμό απηύθυνε ο πρόεδρος του Συλλόγου κ. Σπύρος Μανωλίτσης και βασική ομιλήτρια για τη συνάντηση των οπλαρχηγών και τη σημασία της ήταν η συγγραφέας κα Ιωάννα Κόκλα πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας.
Ακολουθεί η πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία της κας Ιωάννας Κόκλα

«Ο πρώτος όρκος της Παλιγγενεσίας, το 1807, στου Μαγεμένου της Λευκάδας»

Κες-Κοι, κλήθηκα να σας μιλήσω για ένα 15λεπτο. Όμως το μέγα τούτο ιστορικό γεγονός στο πλαίσιο των γιορτών Μνήμης και Τιμής του Πολιτιστικού Συλλόγου Νικιάνας «Οι Σκάροι», χρήζει όχι μιας ολιγόλεπτης ομιλίας, αλλά ενός Συνεδρίου, ή έστω Ημερίδας, για να τονισθεί η πρέπουσα διαχρονική σημασία του.

Συνήθως μιλάμε για συγκέντρωση κλεφταρματολών στου Μαγεμένου στη Λευκάδα, στις 6-7-1807. Δεν πρόκειται όμως απλώς για συγκέντρωση, και θεωρώ πως πρέπει να ειπωθεί με το πραγματικό του όνομα το μέγα τούτο ιστορικό γεγονός. Ήταν η «εν Λευκάδι Συνέλευσις», η πρώτη επίσημη Προεπαναστατική Εθνική Συνέλευσις, με Όρκο των πιο σπουδαίων αγωνιστών του1821υπέρ της ανεξαρτησίας όχι μόνον της Λευκάδας, αλλά ολόκληρης της Ελλάδας. Με αυτή την έννοια αναδεικνύοντας το βαρυσήμαντο αυτό ιστορικό γεγονός, θα πάρει ο τόπος μας τη θέση που του πρέπει στη νεότερη Ελληνική Ιστορία, και η μικρή μας Λευκάδα θα αποκτήσει την τεράστια ιστορική της διάσταση…

Γράφει ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης: «Όταν η Ελληνική νεολαία συναισθανθή την ανάγκην να συμπληρώση όλα τα κενά της Εθνικής μας Ιστορίας, τότε αναντιρρήτως θέλει αποδειχθή ότι τα γενόμενα εν Ηπείρω περί τα τέλη της 18ης και τας αρχάς της 19ης εκατονταετηρίδος είναι ο πρόλογος της Επαναστάσεως του21. Και ότι προς τον κοινόν και μέγαν σκοπόν όχι ολίγον συνέτεινε και η εις Λευκάδα αποστολή του Ι. Καποδίστρια, ελθόντος εις επαφήν προς τους μάλιστα εμπειροπολέμους Έλληνας και ενισχύσαντος την καρδίαν αυτών εις την επιδίωξιν της μεγάλης και ιεράς ιδέας…»

Και ο ποιητής συνεχίζει: «Το μεγαλύτερον, το θαυμαστότερον, το ελληνικώτερον κατόρθωμα του αειμνήστου Καποδίστρια υπήρξεν η εν Λευκάδι συγκέντρωσις των ενδοξοτέρων καπετανάτων της Ρούμελης, και ο αδελφικός σύνδεσμος όστις προέκυψεν εκ της συγκεντρώσεως ταύτης μεταξύ των σημαντικοτέρων οπλαρχηγών της δουλωμένης Ελλάδος. Οι κλέφται μετεμορφώθησαν εις κλεφτουριάν, δηλαδή απέβαλον την ιδέαν της ατομικής κεχωρισμένης κατά των εχθρών αντιδράσεως και συνησπίσθησαν και συνετάχθησαν υπό την αρχηγίαν του Κατσαντώνη εις στρατόν εθνικόν, με έν και μόνον σύνθημα, άσπονδον κατά των τυράννων της πατρίδος πόλεμον, με ένα και μόνον σκοπόν, την απελευθέρωσιν της βασανιζομένης μητρός των».

Τα Επτάνησα, και πιο πολύ η Λευκάδα, στάθηκαν σ’ αυτά τα δύσκολα για τον Ελληνισμό χρόνια, το πιο κοντινό και το πιο σίγουρο καταφύγιο και ορμητήριο της αδούλωτης Κλεφτουριάς, στάθηκαν «Η φωλιά τ’ Αρματωλού», ως εκ τούτου ήταν ανυπέρβλητο εμπόδιο για τα επεκτατικά σχέδια του Αλή Πασά, και έπρεπε με κάθε τρόπο το εμπόδιο αυτό να εκλείψει. Ο Αλή Πασάς είχε αλώσει το Σούλι, ισοπέδωσε την Πρέβεζα και συστηματικά και μεθοδευμένα συγκέντρωνε δυνάμεις, πυροβόλα και πυρομαχικά στην απέναντι ακτή της Ακαρνανίας. «Γήφερεν ο Πασάς μεγάλο σεφέρι στην Πλαγιά κι επολέμαγε με το Μόσκοβο, κι ήταν κι ο Δεσπότης της Άρτας Ιγνάτιος κοντά με το Μόσκοβο…» (γράφει τον Μάρτιο του 1807 ο ιερέας του Σπανοχωρίου, Σπυρ. Χαλκιάς στο ληξιαρχικό βιβλίο της εκκλησίας).

Ο Πασάς από τον Φεβρουάριο του 1807 «υπό την διεύθυνσιν Γάλλων αξιωματικών», ανήγειρε οχυρά «εν Ακαρνανία, προωρισμένων να προσβάλλωσι δύο μικρά φρούρια της Λευκάδος, εις τα οποία οι Ρώσοι είχον δώσει τα ονομασίας Αλεξάνδρου και Κωνσταντίνου». Τα οχυρά ήταν στη θέση Καστρί (το φρούριο του Τεκέ), όπου εγκατέστησε 4 πυροβόλα και βομβάρδιζε ανηλεώς τις θέσεις των αμυνομένων στη Λευκάδα και στη θέση Άγιος Γεώργιος. Ο Αλή Πασάς απειλούσε την Λευκάδα με πανστρατιά Τουρκαλβανών «ίνα επιπέση κατά της Λευκάδος, υποσχόμενος εις τας αγρίας ορδάς του, γέρας της νίκης, τας γυναίκας και τας περιουσίας των Λευκαδίων και ομνύων επί του Κορανίου, ότι θα διέτεμνε τας κοιλίας των μητέρων, ίνα μη υπάρξη ουδ’ εν τω μέλλοντι ίχνος των εχθρών του και ότι εν Λευκάδι δεν θα έμενε λίθος επί λίθον…»

Εν μέσω λοιπόν αυτής της απελπιστικής κατάστασης, με το νησί ολότελα αποκλεισμένο από την στεριά και την επικείμενη κατάληψή του από μέρα σε μέρα, τον Μάϊο του 1807 από την Γερουσία της Επτανήσου Πολιτείας, ο μόλις 31 ετών Ιωάννης Καποδίστριας «διατάσσετο να μεταβή αμέσως στην Λευκάδα, ως έκτακτος αρμοστής της Κυβερνήσεως, εντεταλμένος ίνα προνοήση περί παντός μέτρου, αναγκαίου δια την άμυναν της νήσου». Τον συνόδευαν Κερκυραίοι ευπατρίδες και επί κεφαλής σώματος εθελοντών Σουλιωτών ο πρώην Επίσκοπος Άρτας Ιγνάτιος, «αντικαταστήσας την ποιμαντορικήν ράβδον δια της σπάθης του οπλαρχηγού».

Το στρατηγικό μυαλό του Καποδίστρια οργάνωσε αντιπερισπασμό στα νώτα του Αλή, για να απαλλάξει τη Λευκάδα από την πολιορκία. Συντονίζοντας με τον Ιγνάτιο τις επιθέσεις του Μπότσαρη, του Κατσαντώνη, των Τζαβελαίων και άλλων, πέτυχε η μισή δύναμη του Αλή να αποσπασθεί. Συγχρόνως ο Καποδίστριας δημιούργησε και ναυτική δύναμη, μισθώνοντας εννέα πλοία, για να αφήνουν ανοιχτά τα θαλάσσια περάσματα. Στο ένα μάλιστα ηγείτο ο Κολοκοτρώνης, (ο Γέρος του Μωριά). Διέταξε τον μηχανικό ακόλουθό του Μισσώ «να περιέλθη την νήσον και να υποβάλη εν τάχει σχέδιον πλήρους οχυρώσεως αυτής, παρήγγειλεν εις τας αδελφάς νήσους να συνδράμωσι την Λευκάδα δι’ εθελοντών, δια χρημάτων και υλικών δια την οχύρωσιν…»

Παράλληλα ο μεγαλοφυής αυτός ηγέτης, ανάμεσα στ’ άλλα, αναμόρφωσε το ρωσικό νοσοκομείο και ίδρυσε πολυϊατρείο για τους τραυματίες των μαχών. Ο ίδιος γράφει προς τη Γερουσία: «Το όλον υπό του μηχανικού χαραχθέν έργον έχει μήκος τριών σχεδόν μιλίων… πρόχωμα ύψους έξ ποδών… τάφρον αναλόγου πλάτους και βάθους. Η αμυντική αύτη γραμμή θα προστατεύηται υπό τριών πυροβολείων, κυκλουμένων υπό άλλων τάφρων και υπερασπιζομένων δια λίαν ευρέων και υψηλών θωρακείων. Εζήτησα προς τον σκοπόν τούτον από τους κατοίκους είκοσι τέσσαρας χιλιάδας πασσάλων, άλλας τόσας δέσμας χαμοκλάδων, μεγάλην ποσότητα εργαλείων, σάκκους, καλάθους και πλείστα άλλα πράγματα, ως και μέγαν αριθμόν εργατών…». Και καταλήγει «το φως της σελήνης εβοήθησεν ημάς εις το έργον…».

Για την εκτέλεση των έργων, ο Καποδίστριας διέταξε το κόψιμο πολλών χιλιάδων κυπαρισσιών «περιελθών δε τα χωρία της Λευκάδος, ενεθάρρυνε δια της παρουσίας και του λόγου του τους κατοίκους εις βαθμόν τοιούτον, ώστε μετά μεγάλης πλέον προθυμίας και ζήλου συνέδραμον πάντες και ειργάσθησαν». Η Κέρκυρα έστειλε εκατό εργάτες, εξακόσια κυπαρίσσια και άλλα χρήσιμα πράγματα, η Κεφαλλονιά τριακόσιους εργάτες, έξ χιλιάδες πασσάλους κλπ. Πρώτοι δε όλων, ως πλησιέστεροι, έσπευσαν οι Ιθακήσιοι με εκατό εργάτες, υπό την αρχηγία τεσσάρων προυχόντων.

Έτσι στη Λευκάδα δεν έπαυαν να στέλνονται ενισχύσεις από όλα τα Επτάνησα. Προς το τέλος του Ιουνίου είχαν συγκεντρωθεί μικρά και μεγάλα πολεμικά πλοία με στρατό, και γινόταν πλέον λόγος για σχέδιο επιθετικών ενεργειών κατά του Αλή… Στις 27 Ιουνίου έφθασε στην Λευκάδα και ανέλαβε τη διοίκηση των στρατιωτικών δυνάμεων και τη διεύθυνση των επιχειρήσεων ο στρατηγός Εμμ. Παπαδόπουλος, που ήταν στην υπηρεσία των Ρώσων. Στις 30 Ιουνίου ο Καποδίστριας προς τιμήν του και προς τιμήν όλων των συμμετεχόντων, όπως και του Καραΐσκου και του Βαρνακιώτη, Αρματολών της Στερεάς που στο διάστημα αυτό αφίχθησαν από τον Κάλαμο, φρόντισε «μετά των παλληκαριών τους να παραθέση αυτοίς γεύμα, είς τινα κήπον του ευπατρίδου Αγγέλου Χαλικιοπούλου, στο οποίο παρεκάθησαν (εκτός των άλλων) οι αρχές και οι Ρώσοι αξιωματικοί…

Συνεννοήθηκε επίσης, ο εμπνευσμένος αυτός Ταγός του Ελληνισμού, με τούς αρματολούς Κίτσο Μπότσαρη, Σκυλοδήμο, Κατσαντώνη και Κουμπάρη, οι οποίοι στις επαρχίες της Άρτας και των Αγράφων παρενοχλούσαν το στράτευμα του Αλή, σε κατάλληλη ευκαιρία να διασπάσουν αυτό και να διαπεραιωθούν στη Λευκάδα. Έτσι οι ανδρείοι εκείνοι μετά από πολλές και αιματηρές μάχες (σε μία από αυτές σκοτώθηκε και το πρωτοπαλλήκαρο του Κατσαντώνη, ο Δίπλας), κατόρθωσαν να διασπάσουν τους Τουρκαλβανούς και να φθάσουν στο Ακρωτήριο της Ακαρνανίας Κεφάλι, απέναντι από τη Νικιάνα. Από εκεί με βάρκες διεπεραιώθησαν στην ακτή Μαγεμένου, πάνω από 400 κλεφταρματολοί, και στον αύλειο χώρο του ναΐσκου του Παντοκράτορος Σωτήρος (μετόχι της άλλοτε Μονής της Κόκκινης Εκκλησιάς), σύμφωνα με τα διαχρονικά ελληνικά έθιμα, παρεκάθισαν σε Συμπόσιο για να γιορτάσουν τα επινίκια, στις 6 Ιουλίου 1807.

Ο ίδιος ο Καποδίστριας γράφει: «Ο Σεβασμιώτατος Ιγνάτιος, καίτοι ασθενής και καταβεβλημένος εκ των κόπων, μετέβη και ούτος εις την θέσιν «Μαγεμένος» και κατεσκήνωσεν εν μέσω τετρακοσίων και πλέον αγωνιστών. Η ημέρα ήτον εκτάκτως ωραία. Υπό την σκιάν μεγάλης και πολυκλάδου καρυάς, ο Επίσκοπος, ο στρατηγός Παπαδόπουλος και εγώ, μετά του ανδρείου Μπότσαρη, του αρειμανίου Κατσαντώνη και άλλων οπλαρχηγών, ελάβομεν θέσιν εν μέσω του κύκλου τον οποίον είχον σχηματίσει οι γενναίοι οπαδοί των. Τας πρωινάς ώρας μέχρι της μεσημβρίας διήλθομεν ακροώμενοι αυτών, τα νωπά κατορθώματά των κατά των Τούρκων… Την μεσημβρίαν παρέθηκα εις άπαντας γεύμα, υπενθυμίζον μοι τα συμπόσια των Ομηρικών ηρώων, τούτω δε επηκολούθησαν ηρωικά άσματα και χορός». Με αθάνατα τραγούδια της τάβλας και του τραπεζιού και με χορό κλέφτικο της λεβεντιάς και της αδούλωτης ελληνικής ψυχής…

Και μέσα σε κείνη τη μέθεξη του αέρα της λευτεριάς και της αντρειοσύνης, ο εμπνευσμένος «Άγιος της Πολιτικής» Ι. Καποδίστριας, με «θυμήρη προσφώνησιν, τονίσας ότι εν ου απομεμακρυσμένω μέλλοντι η σάλπιξ της πατρίδος θα καλέση αυτούς να χύσωσι και την τελευταία ρανίδα του αίματός των υπέρ σκοπού, πολύ σπουδαιοτέρου εκείνου, δι’ όν είχον συναθροισθή εν Λευκάδι, της αποκαταστάσεως δηλονότι του όλου γένους, εκείνοι δ’ εγερθέντες και υψώσαντες γυμνά τα ξίφη, ώμοσαν επί της ακτής εκείνης της Λευκάδος τον πρώτον φοβερόν όρκον, ούτινος η πραγματοποίησις έμελλε να επέλθη μετά δέκα και τέσσαρα έτη».

Και ενώ συνέβαιναν αυτά, η υπογραφείσα συνθήκη του Τιλσίτ δύο ημέρες αργότερα μεταξύ Γαλλίας και Ρωσίας, έδωσε τέλος στην Ιόνιο Πολιτεία και με μυστικό άρθρο δυστυχώς η Επτάνησος παραχωρήθηκε στην κυριαρχία της Γαλλίας…

Ο δρόμος λοιπόν προς την Εθνεγερσία έχει σημαδιακό σταθμό την Προεπαναστατική Συνέλευση των Πανελλήνων Ηρώων Αγωνιστών του 1821, στο επινίκιο Συμπόσιο στου Μαγεμένου στη Λευκάδα, υπό την καθοδήγηση του εμπνευσμένου Εθνάρχη Ι. Καποδίστρια. Ο «πρώτος φοβερός όρκος» υπέρ της ανεξαρτησίας της Πατρίδος μας, με όλους τους Έλληνες ενωμένους, δόθηκε στην ιστορική ακτή της «Σωτήρως» στη Νικιάνα, στους πρόποδες των Σκάρων.

Έτσι λοιπόν η μαγευτική τοποθεσία «Μαγεμένου» της Νικιάνας με τον μικρό ναΐσκο του Παντοκράτορος (Σωτήρω), είναι σημαίνοντες ιστορικοί χώροι, με καίρια και καταλυτική επίδραση στην προεπαναστατική περίοδο της Παλιγγενεσίας του 1821. Και εμείς σήμερα συλλογικά (όλοι μαζί οι φορείς του νησιού Κοινότητα, Δήμος, Περιφέρεια, Εκκλησία, Βιβλιοθήκη) θα πρέπει να αναδείξουμε το μεγάλο αυτό ιστορικό γεγονός, γιορτάζοντας με τον καλύτερο τρόπο την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

 

Η ανασεμιά της φύσης μαζί και της ψυχής

στον Παντοκράτορα, στου Μαγεμένου την ακτή

έδωσαν σάρκα και οστά στον όρκο της φυλής,

των αντρειωμένων τ΄ όνειρο της Μάνας Ελλάδος Γης…

Ιωάννα Κόκλα, Λογοτέχνις

Πρόεδρος Εφορ. Συμβουλίου της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας

Βιβλιογραφία:

  1. Σπυρίδωνος Βλαντή, «Δράσις του Ι. Καποδιστρίου εν Λευκάδι», Εν Αθήναις 1911).
  2. Π. Γ. Ροντογιάννη «Ιστορία της νήσου Λευκάδος», τ. Β, Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Αθήνα 2006

3.Δημοσθ. Α. Κουνιάκη, «Ο Καποδίστριας και η συγκέντρωση των κλεφταρματολών στου Μαγεμένου στη Λευκάδα, το 1807», Αθήνα 1973

  1. Μάρκου Θεοτόκη «Ο Ιωάννης Καποδίστριας εν Κεφαλληνία», Εν Κερκύρα 1889
  2. Παναγιώτου Σούτσου «Λόγος, εκφωνηθείς τη19 Ιουλίου 1864», Εν Αθήναις 1864
  3. Αναστασίου Στάμου, «Ο Καποδίστριας και οι οπλαρχηγοί στην Λευκάδα (1807)», Ομιλία, Νικιάνα 2013
  4. Τρύφωνος Ε.Ευαγγελίδη, «Ιστορία του Ι. Καποδίστρια», Ελεύθερη σκέψις 2005
  5. Ιωάννου Κορνιλάκη, «Ο Άγιος της Πολιτικής», Ελαία Β΄έκδ. 2011

 

Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα https://www.mylefkada.gr/top-stories/ekdiloseis-mnimis-kai-timis-quot-sti-nikiana-159692/

[Κείμενο φωτογραφίες Κώστας Σκλαβενίτης]

Αφιέρωμα στον Σικελιανό & Ελευσίνα στον Πολιτιστικό Σύλλογο «Παλαίχθων»

Ετικέτες

, , , , , , , , ,

Ομιλία, στον Πολιτιστικό Σύλλογο Παλαίχθων, της Ιωάννας Κόκλα, με θέμα: «Αφιέρωμα στον Σικελιανό & Ελευσίνα». Η τέταρτη στη σειρά διάλεξη στα πλαίσια του αφιερώματος στον μεγάλο ποιητή Άγγελο Σικελιανό.

Ομιλία στον πολιτιστικό σύλλογο Παλαίχθωνα με θέμα τον Άγγελο Σικελιανό

Ετικέτες

, , , , , , , ,

Ομιλία της Ιωάννας Κόκλα στον πολιτιστικό σύλλογο Παλαίχθωνα με θέμα τον Άγγελο Σικελιανό. Η πρώτη διάλεξη στα πλαίσια του αφιερώματος στον μεγάλο ποιητή.

Συγκριτική μελέτη «Αρχαιοελληνικού Γάμου» με τον «Λευκαδίτικο Γάμο»

Ετικέτες

, , , ,

Βασισμένη στα βιβλία του Κων/νου Ζιώγα (Κων/πολη 1896) και Θεοδώρου Γεωργάκη (Λευκάδα 2018)

http://www.kolivas.de/archives/320257

22_thodoris_georgakis_vivlia

Της Ιωάννας Κόκλα,
ποιήτριας-συγγραφέως

(Εισήγηση στην παρουσίαση του βιβλίου «Ο Λευκαδίτικος Γάμος», έθιμα – τραγούδια – συμβολισμοί, του Θεοδώρου Σ. Γεωργάκη, Λευκάδα 2018).

Για το συγκεκριμένο πόνημα «Ο Λευκαδίτικος Γάμος», κυρίως για το φωτογραφικό μέρος του βιβλίου, ο συγγραφέας Θ.Γ. συνεργάστηκε και με άλλους Λευκάδιους και φορείς με αξιόλογα φωτογραφικά αρχεία, κι αυτό βεβαίως του προσθέτει μεγαλύτερη αξία και το καθιστά ένα συλλογικό έργο-λεύκωμα λαογραφικού χαρακτήρος – το οποίο επαξίως έρχεται να προστεθεί σε ανάλογα περιεχομένου έργα προγενεστέρων συγγραφέων, με προεξέχοντα τον αείμνηστο λαογράφο μας Πανταζή Κοντομίχη.

Στον κατατεθειμένο γραπτό λόγο του ποιητή Θ.Γ., η γνήσια ριζοθέμελη λαϊκή κληρονομιά, φυσικά και αβίαστα μετατρέπεται σε αυθεντική παράδοση. Γιατί παράδοση δεν είναι μόνο ό,τι παραλαμβάνουμε από τις προηγούμενες γενιές των προμητόρων και των προπατόρων μας, αλλά και ό,τι εμείς παραδίδουμε στις επόμενες. Κυρίως αυτό είναι κι είμαστε ευτυχείς που η Λευκάδα «των ποιητών και των θρύλων», κατά την ρήση του μεγάλου λευκάδιου λόγιου και λαογράφου μας Σπυρίδωνος Ζαμπελίου, γεννά ακόμη, όσο ζη ο ζωοφόρος ομφάλιος λώρος της παράδοσής μας και της ποιητικότατης ντοπιολαλιάς μας, και θα γεννά ποιητές και συγγραφείς υμνητές και άξιους συνεχιστές της …

Η ποικιλομορφία της περιγραφής των αισθημάτων, η γνησιότητα της λιτής απέριττης ομορφιάς, οι ειπωμένες θαρρετές αλήθειες για τις βιωματικές του, βιωματικές μας, πρώιμες παιδικές εμπειρίες, μας συνεπαίρνουν κι όλο θέλουμε το παρακάτω της ανά-γνώσης του βιβλίου «Λευκαδίτικος Γάμος» του Θ. Γ..

16_thodoris_georgakis_vivlia

Η διάχυτη μυσταγωγική ιεροτελεστία του λευκαδίτικου γάμου, η τελεσθείσα με απόλυτο σεβασμό και ιερή κατάνυξη έως την δεκαετία του 1970-80 με τα λαμπρά έθιμα-συμβολισμούς, που τόσο παραστατικά και ταξινομημένα με τρόπο γλαφυρό και ποιητικό μας παραδίδονται από τον συγγραφέα Θ. Γ., συνειρμικά με οδήγησε στο έργο του καθηγητού Κων/νου Ζιώγα «ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΠΑΡΑ ΤΟΙΣ ΑΡΧΑΙΟΙΣ ΕΛΛΗΣΙ», εκδόσεως «τυπογραφείο Ν. Γ. Κεφαλίδη» στην Κων|πολη, το έτος 1896.

Επιτρέψατέ μου δε από το εν λόγω βιβλίο να σας μεταφέρω μερικά αυτούσια αποσπάσματα, προκειμένω αφενός να απολαύσετε την γραφή της πρωτότυπης γλώσσας του κειμένου και κατά δεύτερον να βγάλετε αβίαστα μόνοι σας τα συμπεράσματά σας, περί της διαχρονικότητας της μυσταγωγικής ιεροτελεστίας του γάμου, επί χιλιετίες στην Ελλάδα!

25_thodoris_georgakis_vivlia

Χάριν συντομίας επιλέγονται σχεδόν επιγραμματικά οι καθ΄ όλα πανομοιότυπες διαδικασίες-στάδια του διαχρονικού ελληνικού γάμου, ο οποίος γάμος σημειωτέον υπήρξε μία από τις ιερότερες μυστηριακές προγονικές μας ιεροτελεστίες. Απεκαλείτο «ιερός» και ο σκοπός του, σύμφωνα με τα Πλατωνικά κείμενα (βιβλ. Ε΄ Πολιτείας), δεν είναι άλλος παρά «…η συγκρότησις κοινωνίας ατόμων, έναν κοινόν προορισμόν εχόντων, και προς ένα μόνον αποβλεπόντων σκοπόν, την σύστασιν ευδαίμονος πολιτείας». Την σύστασιν ευδαίμονος πολιτείας, η οποία συνετέλεσε στην κατάρτισιν του αρίστου πολιτεύματος της δημοκρατίας, συμπληρώνουμε. «…Περί της ιερότητας του γάμου και των κατά της ασεβείας προς αυτόν νόμων αρκούντως πραγματεύεται ο Δημοσθένης εν τω κατά Νεαίρας», όπως απεναντίας η παραβίασις της ιερότητάς του, η επιτέλεσις ύβρεως δηλαδή, υπήρξε όχι τυχαία ο κεντρικός πυρήνας των εμπνευσμένων ποιητικών έργων, του συνόλου σχεδόν των προπατόρων ποιητών μας…

Και ξεκινάμε με το πρώτο στάδιο της γαμικής τελεστικής: «Πρό του γάμου προηγείτο πάντοτε η εγγύησις, ήγουν αρραβώνες… Κατά τους αρραβώνας ωρίζετο και η προίξ της γυναικός, φερνή καλουμένη». Εξ ούκαι ο σημερινός χαρακτηρισμόςτης «πολύφερνης νύφης», της φέρουσας δηλ. μεγάλη προίκα!

«Οι γονείς των μελλονύμφων δι’ εγγυήσεως υπέσχοντο την θυγατέρα εις τον υιόν των ετέρων, ήτοι δια γραπτών ομολογιών, αίτινες εκαλούντο εγγύαι, και περί ων οι νόμοι ώριζον τους διαφόρους όρους του γάμου… ‘Όπως όμως οι γονείς των συμφώνησαν υποχρεωμένοι να δίδωσιν προίκα, ούτω και οι σύζυγοι έπρεπε να υποδεχθώσι τας συζύγους εν καινουργέσι θαλάμοις και δώμασιν. Απαραίτητον δήλον ότι καθήκον των ανδρών ήτο να κτίσωσι νέον δώμα και θαλάμους… Εκτός των δώρων του πατρός της νύμφης και των θαλάμων του συζύγου και η μελλόνυμφος ώφειλε να παρέχη τοις οικείοις του ανδρός ενδύματα τα οποία εδίδοντο υπό της νύμφης εις τους οικείους του νυμφίου…και ο ανήρ προσέφερε τα νυμφικά άμφια…».

Υπήρχε παράλληλα και πρόνοια θεσμοθετημένης επιστροφής της προίκας, εάν βεβαίως συνέτρεχαν οι ανάλογοι λόγοι διάλυσης του γάμου: «Η προίξ κατά τους νόμους των αρχαίων επεστρέφετο εις τον πατέρα της νύμφης εν περιπτώσει διαζυγίου, και εν άλλη περιπτώσει εκληρονομείτο υπό των τέκνων. Εκ τούτου δηλούται η ιερότης του γάμου και η πρόνοια, ήν ελάμβανον οι γονείς εκ των προτέρων περί των τέκνων, νόμοι, οίτινες και παρά Ρωμαίοις μετά ταύτα διετηρήθησαν. Και το σπουδαιότερον η καλλίστη συνήθεια του να δίδωνται δώρα τοις οικείοις ήτις και παρ’ ημίν σήμερον διετηρήθη».

Και μας αποσαφηνίζει ότι «η προίξ όμως δεν ήτο και κατά νόμον επιβεβλημένη, ουδέ προσεφέρετο τοιαύτη υπό των πτωχών, αλλ’ υπήρχε πάντοτε ανάλογος της κοινωνικής θέσεως του ατόμου… Εκ πάντων τούτων δήλον ότι κατά τους αρραβώνας υπεγράφοντο αμφοτέρων αι εγγύαι, ωρίζετο δε και η προίξ…».

Έτσι λοιπόν σχεδόν εξ αντιγραφής, πανομοιότυπα «αι εγγύαι», η εγγύησις δηλαδή ή αλλιώς πως ο «λόγος»«έδωκε λόγο» λέμε και εμείς σήμερα, όπως και η καταγραφή της προίκας της νύφης με το «προικοσύμφωνο», το κοινώς λεγόμενο «λιγατοχάρτι», καταγράφονται διαχρονικά σε πλήθος προικοσύμφωνα στον λευκαδίτικο γάμο. Σύμφωνα με τον λαογράφο μας Π. Κοντομίχη, «τα προικοσύμφωνα οι νοτάριοι τα χαρακτήριζαν μάλιστα ως γαμικά συμβόλαια». «Λιγατοχάρτι» βεβαίως λεγόταν, γιατί «λιγάτο» είναι η συλλογή της προίκας, από το αρχ. ρ. (συν+) λέγω με την έννοια του συνάγω, μαζεύω, και ειδικότερα συλλέγω δι’ εμαυτόν, εκ της ρίζας λεγ- εκ της οποίας και τα λεκ-τός, λογάς, συλ-λογή, εκ-λο-γή, λατ. lego. Η λογία ακριβώς γι’ αυτό ήταν η συλλογή συνεισφοράς προς τους φτωχούς, κατά την αρχαιότητα και το Βυζάντιο, (λεξ. Αρχ. Ελλην. Ι. Σταματάκου).

Και για τον τιμώμενο συγγραφέα Θ. Γ., «το λιγατοχάρτι ήταν, ουσιαστικά, μια καταγραφή των ακινήτων, μα και των κινητών πραγμάτων, που έδινε η οικογένεια της νύφης στο ζευγάρι, από μεροδούλια χωράφια, ρίζες ελιές και αμπέλια, ως χοντροσκούτια, σεντόνια, πετσέτες, αλλαξιές ρούχα της νιόνυφης, κοντέσια, λινοσέντονα. Να σημειωθεί δε, πως προίκα έπαιρνε ουσιαστικά και ο γαμπρός, όχι μόνο η νύφη, με τη μορφή χτημάτων, «το μερδικό του», που του παραχωρούσε ο πατέρας απ’ την οικογενειακή περιουσία», το προαναφερθέν «νέον δώμα με τους θαλάμους», στο έργο του Κων/νου Ζιώγα. Και δικαίως επισημαίνει: «Το λιγατοχάρτι αποτελεί συγχρόνως και έναν οδηγό αλάθητο, πως, επί αιώνες, σε τούτο το νησί η παράδοση έχει τόσο γερά θεμέλια, αποτελεί μια αδιάκοπη ροή, που φτάνει μέχρι τις μέρες μας αναλλοίωτη και οδηγήτρα φωτεινή!».

Στην συνέχεια «επόμενο στάδιο μετά την αποδοχή απ’ τις δύο οικογένειες των μελλονύμφων του προξενιού και της σύνταξης του προικοσύμφωνου, ήταν ο ορισμός των αρραβώνων, εκδήλωση με την οποία ανοίγει ουσιαστικά όλο το πάνθεον του παλιού Λευκαδίτικου γάμου. Ένα ανύπαντρο κορίτσι απ’ το σόϊ του γαμπρού, έφερνε προπορευόμενο στο κεφάλι της την κοφοπούλα, μέσα στην οποία ήταν οι βέρες, τα δακτυλίδια των αρραβώνων, τα κοσμήματα της νύφης, (οι βεργέτες, οι μπόκολες, το ποντάλι, η σπίλα), ανάμεσα σε ζαχαράτα και λουλούδια, ένα μικρό ψαλίδι… αλλά και μια μικρή εικόνα. Η κορφοπούλα ήταν καλυμμένη με το κρέπι…με το άλικο κόκκινο φανταχτερό χρώμα της χαράς…».

Με το κρέπι αυτό (χαρισμένο από την μάνα του γαμπρού), η παρθένος μελλόνυμφος του κλειστού μπούστου της καταπληκτικής λευκαδίτικης φορεσιάς, που τόσο προσομοιάζει με την αρχαιοελληνική Μινωίτικη, περνούσε πλέον στο στάδιο της υπάντρου με τον ανοιχτό προβαλλόμενο μπούστο, τον αριστοτεχνικά επικαλυμμένο με το εν λόγω φανταχτερό κρέπι – μαντήλι. Η ετυμολογία της λ. κρέπι (πληθ. κρέπια), μας οδηγεί επακριβώς και στην ονοματοδοσία του, λόγωτης καθοριστικής ιδιότητας την οποία επιτελούσε ως κρεμάμενον στην γυναικεία φορεσιά, δηλ. ανηρτημένον με τους πολύχρωμους καρφοβελόνους και το χρυσό ποντάλι καρφιτσωμένο στο κέντρο. Η μέγιστη συμβολική λατρεία της γονιμικής ιδιότητας, του πλέον καθοριστικού θήλειου χαρακτηριστικού, του στήθους…

Στην ιεροτελεστία των αρραβώνων, μα και «διάχυτο μέσα στο Προικοσύμφωνο, ενυπάρχει το θρησκευτικό στοιχείο, για άνωθεν βοήθεια και απαντοχή, για προκοπή του νιόφωτου… Ο πατέρας του γαμπρού τοποθετούσε τις βέρες πάνω στην εικόνα, τις κινούσε τρείς φορές σταυροειδώς και αρραβώνιαζε πρώτα τη νύφη, ενώ τη βέρα στον γαμπρό περνούσε ο πατέρας της νύφης… το πρώτο γλυκό που μοιράζονταν ήταν η γνωστή Λευκαδίτικη λαδόπιτα…. Καθ’ όλη την διάρκεια που μεσολαβούσε απ’ τα αρραβωνιάσματα μέχρι τον γάμο, η νύφη σπανιότατα, ή τις περισσότερες φορές καθόλου, δεν πήγαινε στο σπίτι του γαμπρού…», κατά την αναφορά του Θ.Γ στον λευκαδίτικο γάμο.

«Περί δε της προς αλλήλους σχέσεως των μεμνηστευμένων… λαμβανομένου υπόψη πρώτον του περιορισμού των νεανίδων, ως περί τούτου δηλοί ο Ξενοφών εν τω Οικονομικώ, και εξ άλλου του τρόπου, καθ’ όν συνίστατο ο γάμος (κατ’απόφασιν δηλ. και προτίμησιν των γονέων) εξάγομεν ότι κατά τους αρχαίους χρόνους οι μεμνηστευμένοι δεν είχον την σήμερον ελευθερίαν των μεμνηστευμένων των μεγαλοπόλεων», καικατά τον ερευνητή καθηγητή Κων/νον Ζιώγα.

«Ο καθορισμός της ημερομηνίας του γάμου ήταν κοινή απόφαση των δύο συμπεθεριακών. Ο παλιός λευκαδίτικος γάμος γίνονταν πάντα την Κυριακή απολείτουργα, όπως ακριβώς τα πρωτοχριστιανικά και βυζαντινά χρόνια… προπολεμικά το μυστήριο του γάμου γίνονταν στο σπίτι της νύφης». Το αυτό συνέβαινε και στον αρχαιελληνικό γάμο, ο οποίος «ετελείτο εν καιρώ ευδίω και πανσελήνω, συνήθως τον μήνα Γαμηλιώνα (ήτοι κατά τα τέλη του παρ’ ημίν μηνός Ιανουαρίου και αρχάς Φεβρουαρίου»).

«Η εβδομάδα πριν το γάμο, ήταν μια εβδομάδα γεμάτη εκδηλώσεις χαράς και τραγουδιών, εκδηλώσεις που ξεκινούσαν απ’ την Τρίτη το βράδυ, με τα περίφημα προζύμια του γαμπρού και την Τετάρτη της νύφης! Η χαρακτηριστική έκφραση: «Το ανάπιασμα των προζυμιών του γαμπρού και της νύφης», εκδήλωση στην οποία έφτιαχναν το κολούρι του γαμπρού, που μαζί με το κουλούρι της νύφης θα μοιράζονταν την Κυριακή στο γαμήλιο τραπέζι… Το ανάπιασμα του προζυμιού έκαναν ανύπαντρες κοπέλες… και εν μέσω των σχετικών τραγουδιών ακολουθούσε το ασήμωμα του προζυμιού… Το ασήμωμα, πέραν απ’ την χρηστική του αποστολή, για την οικονομική ενίσχυση… έχει και ιδιαίτερη συμβολική αξία, την αξία της Θυσίας… η έννοια της θυσίας για το στέριωμα του ζευγαριού, μέσα απ’ την υπέρβαση των γονέων και προκειμένου να ευτυχήσουν τα παιδιά τους, να μην φείδονται θυσιών και να θυσιάζουν τις ελάχιστες οικονομικές τους δυνατότητες… Πάντα πρώτο τραγούδι ακούγονταν το «Φκήσου με Μανούλα μου», ποιού άλλου, της μάνας της θεμελιώτρας του σπιτιού και της σεβάσμιας γεννήτρας, με τις υπερφυσικές δυνάμεις, ενίοτε και μεταφυσικές, στην λαϊκή φαντασία…Αρκεί η πηγαία, αμόλευτη και αθώα ευχή της μάνας, την οποία με ιδαίτερο καμάρι μνημόνευε η νύφη τα κατοπινά χρόνια του έγγαμου της βίου! «Πήρα την ευχή της μανούλας μου…».

Το αντίστοιχο ζυμωμένο κουλούρι κατά τους αρχαιοελληνικούς γάμους, είναι «ο μέγας γαμικός πλακούςεκ σησάμου», ο οποίος μεταξύ άλλων εδεσμάτων κυριαρχούσε στην ευωχία της Τράπεζας του Γάμου ή«γαμικής θοίνης»«πεποιημένος δια το πολύγονον», την πολυτεκνίαν.

Και συνεχίζουμε: «Την Πέμπτη, προ της Κυριακής του γάμου, ανύπαντρα κορίτσια γέμιζαν με τα πλυμένα μαλλιά, τα στρώματα και τα μαξιλάρια της νύφης, ενώ την Παρασκευή το απόγευμα είχαμε τα Καρφώματα. Η πλύση των μαλλιών, για τα προικιά της νύφης, δεν ήταν μια απλή χειρονακτική εργασία, αλλά έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα, αφού η πλύση τους γίνονταν με θεαματικό τρόπο και εξ ίσου λαμπρά έθιμα, σαν μέρος του ίδιου του γάμου… μια εκδήλωση με ιδιαίτερο τελετουργικό και γίνονταν στην κοντινότερη πηγή του χωριού… με τον ιδιαίτερο συμβολισμό που εμπεριέχει το τρεχούμενο νερό… Το πλύσιμο των μαλλιών στις πηγές του τρεχούμενου νερού, είχε την μεταφορική έννοια και τον συμβολισμό της κάθαρσης των μελλονύμφων πριν το γάμο, όχι βέβαια τον σωματικό, αλλά τον ψυχικό και πνευματικό, που μόνο τα τρεχούμενα νερά μπορούν να επιτελέσουν, γι΄ αυτό και ουδέποτε έπλεναν τα μαλλιά της νύφης σε πηγάδια και στέρνες, αλλά πάντα σε τρεχούμενο νερό!.. Πομπή ολόκληρη με καβαλαραίους με πολύχρωμα καβαλοσκούτια, ένα ολόκληρο μελίσσι, ξεκινούσαν για την πηγή… Κρασί, φαγητό και τραγούδι έδιναν τον εύθυμο τόνο στην τελετή του πλυσίματος των μαλλιών, όπου οι χοροί με τα τραγούδια ειπωμένα με το στόμα, αντιλαλώντας οι πλαγιές, κρατούσαν μέχρι αργά το απόγευμα. Οπότε όλο το συμπεθεριό, εν πομπή επέστρεφε στο χωριό».

Καταπληκτική εικόνα ολοζώντανης Ομηρικής περιγραφής, στο κεφ. ζ της Οδυσσείας, με την τελεστική αρχαιοελληνική συνήθεια της πλύσης των προικιών της Ναυσικάς στο νησί των Φαιάκων, μα και των «πλυντηρίων» των αραχνοΰφαντων υφασμένων πέπλων των λατρεμένων θεαινών, της Αθηνάς στα Παναθήναια, της Ήρας στα Ηραία του Άργους, στην Ολυμπία και αλλαχού. Και τί να πρωτοαναφέρουμε για την καλλίστη τέχνη της εριουργίας, της «ταλασίας» και της υφαντικής, έργο όλων των νεανίδων και γυναικών προμητόρων μας, από την Ομηρική εποχή έως τις μέρες μας…

Πράγματι, «προ του γάμου κατά την εορτήν «προτέλεια» ή «προγάμεια», ετελείτο η εορτή του λουτρού, ήτοι ελάμβανε χώραν ο νυμφικός λουτρός, καθ’ όν η μελλόνυμφος ελούετο το λουτρόν του γάμου… δια του ύδατος μιας ωρισμένης κρήνης ή ποταμού»… Ο Θουκυδίδης μας αναφέρει «περί της εν Αθήναις κρήνης Καλλιρόης»«Εννεάκρουνος» καλουμένη, «εν Θήβαις δε ο Ισμηνός ποταμός» και αλλαχού άλλες πηγές και ποταμοί. Για αναλογιστείτε αλήθεια η αφανισθείσα φιλοτεχνημένη «Εννεάκρουνος κρήνη της Καλλιρόης των νυμφικών λουτρών», σώζεται σήμερα μόνον κατ’ όνομα, ως ονοματοδοσία… στάσης λεωφορείων και ο καθάρσιος Ισμηνός ποταμός της Θήβας μετατράπηκε στον πιο ρυπασμένο ποταμό εναπόθεσης τοξικών αποβλήτων, μάλιστα δε κατά καιρούς λόγω της υπερβολικής τοξικότητάς του, συνιστάται και η αποφυγή κατανάλωσης της γεωργικής παραγωγής του κάμπου υδροδοσίας του …

Αλλά «να μην χασομερήσουμε γιατί μας κυνηγάει ο χρόνος», η μέρα είν’ Παρασκευή και τα καλότυχα προικιά μ’ όλους εσάς με στίχους και μ’ ευκές, μυρωμένα, καρφωμένα. «Φκήσου με μαννούλα μου», τώρα στα ώρια καρφώματά μου και στα καλορίζικά μου… Οι «γοίκοι ή γιούκοι» είν’ θεόρατοι, οι «κόμποι» ξομπλιασμένοι κι «όθε διαβούν θειαμαίνονται» και όθε περνούν όλοι τους τα βλογάνε.

«Την παραμονή του γάμου, το βράδυ του Σαββάτου, όλοι οι συγγενείς μαζεύονταν χωριστά στα σπίτια του γαμπρού και της νύφης και έφερναν το κανίστρι. Το «Κανίσκιον» ήταν εκδήλωση αλληλεγγύης και υλικής προσφοράς των συγγενών στις δύο οικογένειες των μελλονύμφων, αφού η κοινωνία της παλιάς Λευκάδας, έδινε τεράστια σημασία στον άρρηκτο δεσμό και θεσμό του «Συγγένειου», που στήριζε σε χαρές και λύπες».

Αν όμως «η Τάβλα του Γάμου» χωρούσε τους συγγενείς, κουμπάρους και γείτονες, η «Συνοδεία» της νύφης ή του γαμπρού, με το «Κάλεσμα» αποβραδίς, χωρούσε επιπρόσθετα κι όλους τους άλλους συγχωριανούς, μα και τους περατοχωρίτες…

Από παλαιοτάτων χρόνων διέπρεπεν ο στολισμός της νύφης«η νύμφη είχεν εσθήτα καλήν και περιδέραιον και λίθους πολυτίμους και βέλος ευρύ και μακρόν και ήτο υπό μύρων μεμυρωμένη». Μα «ενδεδυμένοι και εστεφανωμένοι» ήσαν και «ο νυμφίος και ο πάροχος, όστις και παράνυμφος εκαλείτο» και μάλιστα ήταν «τις των μάλιστα αγαπωμένων».

Έτσι ο διαχρονικά καθιερωμένος στολισμός της νύμφης με τις αεικίνητες «φκιάστρες» μα και το «ξούρισμα» του γαμπρού, παλαιόθεν γινόνταν με ευχές, τραγούδια, πειράγματα και σκωπτικά αστεία. Και στην συνέχεια αφού καθαρθούν και ομορφοστολιστούν η νύφη κι ο γαμπρός, επί τω νεωτέρω πολυχρόνιον έθος απολείτουργα την Κυριακή, με τα προπορευόμενα βιολιά, καβάλα στ’ άλογα και με πολλούς συνοδευτές καβαλαραίους, πάνε στην εκκλησία. «Ένα αρσενικό παιδί κρατάει το δίσκο της Βαντιέρας», κι εκεί στην εκκλησιά και πάνω στην Βαντιέρα, «μετά το πέρας του μυστηρίου ο πατέρας της νύφης, παραδίδει στον γαμπρό τις λίρες της προίκας», αν είχε συμφωνηθεί από πριν για να τις δώσει, κι ο ριζοπόλεμος καλά κρατεί…

Στον αρχαιοελληνικό γάμο η διαφορά είναι ότι ο προπορευόμενος «παις», φέρει την λαμπάδα αλλά «καιομένην», ενώ στο λευκαδίτικο πάλι προηγείται, «έμπροσθεν βαίνει», αλλά με τις λαμπάδες σβησμένες επί του δίσκου-Βαντιέρας… Θαυμάσατε όμως και τις ολόϊδιες διαχρονικές «κανηφόρες»κορασίδες, όπου ωσάν τις υπερήφανες κι ορθόστητες λευκαδίτισσες μάνες μας, έφεραν επί της κεφαλής «τας λεκανίδας», τα κάνιστρα με τα «δώρα παρά του της νύμφης πατρός φερόμενα τοις νυμφίοις εν σχήματι πομπής. Παις γάρ, φησίν, ηγείτο χλαμύδα λευκήν έχων και δάδα καιομένην. Έπειτα παις ετέρα κανηφόρος, είτα λοιπαί φέρουσαι λεκανίδας, σμήγματα, φορεία, κτένας, κοίτας, αλαβάστρους, σανδάλια, θήκας, μύρα, νίπτρα, ενίοτε, φησί, και την προίκα».

Οι «καιόμενες νυμφικές δάδες» βεβαίως είναι οι νυφικές μας λαμπάδες, που τόση μα τόση σημασία έχουν για την καλοτυχία του νιόφωτου, από το άναμμά τους, το φυτίλι τους και το λειτούργημά τους ανά τρείς επανωτές Κυριακές στην Εκκλησία…

«Ενδεδυμένην και εστεφανωμένην παρελάμβανε ο νυμφίος την νύμφην εκ της πατρώας της οικίας, της οποίας αι θύραι ήσαν μετ’ ελαίας και δάφνης εστολισμέναι, συνοδευόμενος υφ’ όλων των συγγενών και των οικείων και φίλων και ωδήγει αυτήν εφ’ αμάξης συρομένης υπό ζεύγους ημιόνων ή βοών εις την οικίαν του… Επί της αμάξης ταύτης εκάθηντο τρείς, μέση μεν η νύμφη, εκατέρωθεν δε ο νυμφίος και ο πάροχος», ο σημερινός μας κουμπάρος. «Εν δε τη τελετή ταύτη η πομπή του γάμου εγίνετο ούτω πως: της συνοδείας προηγούντο έτεροι φέροντες δάδας νυμφικάς καλουμένας, έτεροι έψαλλον δι αυλού τον υμέναιον και άλλοι ωρχούντο… Την νύμφην μετά την εκ της πατρώας αυτής οικίας αναχώρησιν περιήγον ανά το άστυ. Εκ του γεγονότος τούτου δηλούται και το έθιμον να επιδεικνύωσι τους νυμφίους, προς θέαν των οποίων εξήρχοντο εν ταις θύραις αι γυναίκες, και οι άνδρες εν αγορά… Ότε δε τέλος έφθανον εις την οικίαν, της οποίας αι θύραι ήσαν εστεφανωμέναι μετά κλάδων ελαίας και δάφνης, η μεν μήτηρ του γαμπρού εξήρχετο μετά δάδων εις υποδοχήν της νύμφης, οι δε λοιποί οικείοι κατέχεον επί του γαμπρού και της νύμφης σύκα και άλλα, καταχύσματα καλούμενα, εις σημείον ευπορίας και ευθύμου βίου».

Πανομοιότυπη και η πομπή «Συνοδεία», όπως και το τελετουργικό της υποδοχής της νύφης από την πεθερά, στον λευκαδίτικο γάμο. Μετά το Μυστήριο του Γάμου, κατά την υποδοχή της νύφης στην είσοδο της αυλής «η μάνα του γαμπρού, η πεθερά, της έβαζε στον λαιμό μπαμπάκι με ζάχαρη, ή μέλι… την πότιζε σε ποτήρι τρεις γουλιές νερό, το υπόλοιπο το πετούσε η νύφη πίσω στο συγκεντρωμένο πλήθος… ακολούθως η πεθερά έδινε στη νύφη ένα τσεκούρι, με το οποίο συμβολικά χτυπούσε τρεις φορές το ανώφλι της κεντρικής εισόδου του νέου της πλέον σπιτικού! Η επόμενη κίνηση ήταν να της παραδώσει ένα γεμάτο σακούλι με αμύγδαλα, ζαχαράτα, καρύδια, μήλα, λαδοκούλουρα και χειροποίητα παξιμάδια, τα οποία πετούσε η νύφη στο συγκεντρωμένο πλήθος στην αυλή», ενώ το πλήθος τραγουδούσε το τραγούδι «έβγα Κυρά και πεθερά να προσδεχθείς τη νύφη». Ύστερα ο πεθερός απ’ το χέρι οδηγούσε τη νύφη στο εσωτερικό του νέου της σπιτικού, πατώντας με το δεξί πάνω σε ένα σιδερικό, κατά κανόνα σε υνί αλετριού!… Έπειτα κάθιζε το νιόφωτο στον κεντρικό σοφά του σπιτιού και δέχονταν τις ευχές. Πρώτοι ο πατέρας και η μάνα της νύφης, με τα δάκρυα του οριστικού αποχωρισμού στα μάτια, εύχονταν στο ζευγάρι, γιατί αυτοί με τους δικούς τους συγγενείς και καλεσμένους θα συνέχιζαν το γλέντι στο δικό τους σπίτι».

Ας παρακολουθήσουμε όμως και τα του υμεναίου και της μυστικής νυκτός… «Μετά δε την Τράπεζαν ομού νύμφη και νυμφίος, κατά πρώτον εγεύοντο κυδώνιον… ως σημείον γλυκείας και τερπνής ομιλίας…ει δε μη, εάν ο τόπος παρήγεν σύκα και άλλα γλυκέα εδέσματα και καρπούς, απαραλλάκτως όπως σήμερον, ότε εις τινα μεν μέρη καταχέονται κριθαί και γλυκύσματα, εις άλλα δε μήλα και άλλα οπωρικά. Καθ’ ον δε χρόνον ο νυμφίος και η νύμφη συνέτρωγον εν τω νυμφικώθαλάμω, νέοι και νέαι έψαλλον τον υμέναιον, ήτοι τον επιθαλάμιον ύμνον, όστις παρ’ αρχαίοις Έλλησιν, ήτο απαραίτητος… Εγίνετο συγχρόνως χορός των παρθένων, οίτινες ενδεδυμέναι τα κάλλιστα ενδύματα και δι’ υακίνθων εστεμμέναι έψαλλον και εχόρευον… Εν τω ύμνω τούτω πλην των επαίνων, τους οποίους απένεμον εις τους νυμφίους προσετίθεντο και ευχαί, αφορώσαι την προς αλλήλους συμβίωσιν, την αγάπην και την ευτεκνίαν… Εξ ων δηλούται ότι μετά την τράπεζαν έπετο χορός και ο ύμνος ο υμέναιος, όστις περίπου περί μέσας νύκτας ελάμβανε πέρας, ίνα έλθη η μυστική καλουμένη νύξ, καθ’ ην συνήρχετο κατά πρώτον νύμφη και νυμφίος».

Ο αποψινός τιμώμενος συγγραφέας μας Θ. Γ., για την ευωχία της Γαμπριάτικης Τάβλας με το γλέντι και τον χορό που την συνόδευε, μας παραθέτει πολλά συγκινητικά ευχητικά και επαινετικά τραγούδια – ύμνους, που θα ήταν ευχής έργον κάποιος ή καλύτερα κάποιοι μουσικοί – χορωδοί να τα ξαναζωντανέψουν, προς όφελος όλων μας…

Αλλά να μην σας αφήσουμε με την αγωνία της «τιμής» της νύφης, συμπληρώνουμε: «Μετά την μυστικήν νύκτα αμέσως την επομένην εδίδοντο δώρα εις τους νυμφίους παρά των οικείων φίλων, άτινα εκαλούντο επαύλια, τα δε διδόμενα κατά την δευτέρανημέραν των γάμων απαύλια, διότι κατά ταύτην ο νυμφίος μετέβαινεν εις του πενθερού, τα δε την τρίτην ημέραν οπτήρια και ανακαλυπτήρια, διότι κατά ταύτην ηνύμφη απεκαλύπτετο και εωράτο». Τα «απαύλια» είναι τα δικά μας πιστρόφια στο πατρικό της νύφης, και τα «οπτήρια ή ανακαλυπτήρια» βεβαίως γιατί κατά το διάστημα των τριών ημερών από τον γάμο η νύφη «κάτω νεύουσα και αιδήμων», χαμηλοβλεπούσα και ντροπαλή, «ίστατο ορθία και άφωνος», δηλ. αμίλητη και άπρακτη με τα χέρια σταυρωμένα, εκπληρούσα επακριβώς την μέχρι εμάς σωζωμένη ρήση «σαν την Νύφη από Δευτέρα».

Και στην νεώτερη λευκαδίτικη εκδοχή… «Τη Δευτέρα το πρωί, αφού τελειώσουν τα γνωστά Λευκαδίτικα, μα και πανελλήνια έθιμα, που έχουν σχέση με την παρθενία της νύφης και απλωθεί σε…κοινή θέα το σεντόνι του πρώτου βραδιού του ζευγαριού, τότε οι γυναίκες, συγγενείς των νεονύμφων ξαναμαζεύονται στο σπίτι του γαμπρού και φτιάχνουν την πίττα των γάμων. Αυτή η πίττα θα μοιραστείσε ολόκληρο το χωριό, μα θα σταλούν τα φελιά της και σε άλλα χωριά, που υπάρχουν συγγενείς… Πρόκειται για αυτό το άριστο οικογενειακό «δέσιμο»…ένας δεσμός ακατάλυτος και μεγάλης αντοχής στο χρόνο…».

Για τον ποιητή Θεόδωρο Γεωργάκη και την ποιητική του συλλογή «Ταυροκαθάψια»:

Αγαπητέ Σφακισάνε Λευκαδίτη,

η πηγαία λυρικότητα ξεχειλίζει σε κάθε σου στίχο,
μέσα απ” τις πανώριες ρίζες λέξεις-φωνές
της λευκαδίτικης ντοπιολαλιάς μας,
που ολόφωτες μας ανάθρεψαν
κανακεύοντάς μας, πάνω στις απλωμένες
υφαντές ποδιές των μανάδων μας…

Λευκάδα, Αύγουστος 2018.

Στην εκδήλωση με θέμα την “Μουσικότητα του Ελληνικού Λόγου” συμμετείχε η Ιωάννα Κόκλα

Η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών διοργάνωσε την Δευτέρα 26 Φεβρουαρίου στην αίθουσα «Μιχαήλας Αβέρωφ», σε συνεργασία με την Αδελφότητα Βησσανιωτών Ηπείρου και το Ελληνικό Κέντρο Λόγου και Μουσικής «ΜΑΡΙ-ΓΑΙΑ», εκδήλωση με θέμα «Η μουσικότητα του Ελληνικού λόγου» προς τιμήν της μουσικού Μαρίας Στούπη*.

2_ioanna_kokla_EEL

Μεταξύ των ομιλητών της εκδήλωσης ήταν και η συντοπίτισσά μας κα Ιωάννα Κόκλα, ποιήτρια-συγγραφέας και μέλος της ΕΕΛ. Μίλησαν ακόμη η κα Έφη Γιάνναρη, πιανίστρια, μουσικοπαιδαγωγός, η οποία διάβασε και το βιογραφικό της τιμώμενης Μαρίας Στούπη που δεν μπόρεσε για αντικειμενικούς λόγους να παραβρεθεί στην εκδήλωση (προβλήθηκε βιντεοσκοπημένος χαιρετισμός της), η κα Λένα Μουραφέτη, καθηγήτρια πιάνου, ηχοθεραπεύτρια και η κα Αγγελική Κομποχόλη, φιλόλογος, Δρ Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ ακολούθησαν μουσικά ακούσματα από την κα Ιφιγένεια Κοβάνη, λυρική μεσόφωνο-πιανίστρια, και παραδοσιακό-πολυφωνικό τραγούδι από την κα Αυγερινή Γάτση, την κα Φωτεινή Παπαδοπούλου και τον κ. Θεόδωρο Μέρμηγκα.

5_ioanna_kokla_EEL

Στον χαιρετισμό του ο πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών κ. Κώστας Καρούσος, ο οποίος άνοιξε την εκδήλωση, αφού επισήμανε ότι είναι ελάχιστα τα μέλη της ΕΕΛ που προχωρούν αυτόβουλα σε μια ολοκληρωμένη διοργάνωση με ομιλητές, μουσικό πρόγραμμα, απαγγελία κλπ., ευχαρίστησε θερμά την Ιωάννα Κόκλα, αφού όπως πρόσθεσε στη συνέχεια «μέσα στα ελάχιστα αυτά άτομα που αναδεικνύουν την ιστορία και την παράδοση είναι η κα Ιωάννα Κόκλα, ιδιαίτερα προσηλωμένη στην αρχαία μουσική παράδοση, η οποία παράγει έργο από καρδιάς αναζητώντας μέσα από την εταιρεία αυτή την ιστορική προβολή και προωθώντας τον αρχαίο πολιτισμό, τα αρχαία μουσικά όργανα, την ιστορία και την παράδοση…».

Η κα Ιωάννα Κόκλα μίλησε με θέμα «από τον χορό της τραγωδίας στο δημοτικό τραγούδι» (ακούστε την ομιλία της στο 11:00 του παρακάτω βίντεο).

* Η Μαρία Στούπη γεννήθηκε στην Κέρκυρα. Ετελείωσε το Αρσάκειο Πατρών. Μετά το πέρας των σπουδών της στο Εθνικό Ωδείο Αθηνών πιάνου και αρμονίας μετέβη στη Βιέννη για περαιτέρω σπουδές. Έλαβε μέρος σε πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις, μαζί με το σύζυγό της Χρήστο Νικολαΐδη, δίνοντας συναυλίες και διαλέξεις σε πολλά μέρη της Ελλάδος. Δίδαξε πιάνο σε Ωδεία του Εθνικού, Ελληνικού, Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας Λευκάδας και Απολλωνείου Αθηνών.

Μελοποίησε πάνω από 50 Ορφικούς Ύμνους στο αρχαίο κείμενο, που για πρώτη φορά επιχειρήθηκε από Έλληνα μουσικό. Περισυνέλεξε πολλά τραγούδια και χορούς της πατρίδας μας, τα οποία κατέγραψε άλλα στην τεχνική του πιάνου, άλλα για φωνή, άλλα για βιολί, άλλα για κλαρίνο. Μελοποίησε τραγούδια αρχαίων Ελλήνων Λυρικών και νέων Ελλήνων ποιητών. Αρθρογραφεί για την αρχαία Ελληνική μουσική και γράφει για το θέμα της μουσικής παιδείας σε περιοδικά και εφημερίδες. Το 1998 ίδρυσε το μουσικό συγκρότημα «Ορφικοί», όπου και ακούστηκαν οι «Ορφικοί ύμνοι» σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Επίσης έχει ασχοληθεί και με τη ζωγραφική. (Πηγή: βιβλιονέτ).

http://www.kolivas.de/archives/307623

https://www.mylefkada.gr/politismos-ekdhloseis-section/politismos-ekdhloseis/stin-ekdilosi-me-thema-tin-moysikotita-toy-ellinikoy-logoy-symmeteiche-i-ioanna-kokla-133235/