Το παρόν άρθρο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό «Ἑπαθλον», καθώς και στην εφημερίδα «Αντίλαλοι απ’τους Σκάρους»

 

Ναύπλιο. Μια πανέμορφη πόλη κτισμένη στον μυχό του Αργολικού κόλπου, κάτω απ’ την σκέπη των επιβλητικών και μεγαλόπρεπων κάστρων της Ακροναυπλίας και του Παλαμηδιού, βρίσκεται να κρατά στην θαλασσόβρεχτη αγκαλιά της το μικρό νησάκι-φρούριο, το Μπούρτζι.

Μια πόλη ξέχωρα διαλεχτή, που έχει το μοναδικό χάρισμα να φυγαδεύει τον επισκέπτη της, μέσα στις αλησμόνητες μνήμες της χιλιοβασανισμένης πορείας του έθνους μας.

Η πλέρια φυσική ομορφιά της, το κάλλος της αρμονικά συνταιριασμένο με την ιστορία και το αθάνατο έπος, αναδύουν στην πόλη του Ναυπλίου ανασασμούς ατμόσφαιρας ηρωικής.

Η κάθε μια ξεχωριστή επίσκεψη στα ιερά χώματά της, γίνεται ευλαβικό προσκύνημα ζωής και θέλοντας και μη, βρίσκεσαι να περπατάς ανάμεσα σε πλήθος διαλεχτούς ήρωες της λευτεριάς…

Κολοκοτρώνης, Πλακούτας, Νικηταράς, Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Υψηλάντης, Καποδίστριας, Σταϊκόπουλος, Μοσχονησιώτης, Τερτσέτης, Πολυζωϊδης…

Βρίσκεσαι με πάλλουσα φωνή και ραγισμένη απ’ την συγκίνηση καρδιά, να διαβάζεις μεγαλοφώνως για πολλοστή φορά, το επίγραμμα του αγέρωχου καβαλάρη γέρου του Μοριά:

«Έφιππος χώρει, γενναίε στρατηγέ ανά τους αιώνας, διδάσκων τους λαούς πώς οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι»…

 

Ναύπλιο:

«Ναύς και πλέω», η διαχρονική αλήθεια της ετυμολογικής της προσέγγισης, δηλώνοντας εσαεί μαζί με τις πανάρχαιες φυσικές ομορφιές και την γεωστρατηγική της ιδιαιτερότητα, μια και ο ονοματοδότης πρωτοϊδρυτής της Ναύπλιος, είναι όχι τυχαία ο γυιός της θάλασσας και της ιστορίας.

Είναι ο γυιός του θεού Ποσειδώνα και της Αγρείτισσας κοσμογυρισμένης Δαναϊδος της διασποράς, της Αμυμώνης.

Είναι ο άριστος αστρονόμος κυβερνήτης της «Αργούς» στην Αργοναυτική εκστρατεία, μά και ο πατέρας ενός απ’ τους σοφότερους Έλληνες, του αρίστου γραμματοποιού και εποποιού Παλαμήδη.

Η εφεύρεση πολλών συμβόλων-γραμμάτων, του ελληνικού αλφαβήτου (όπως του ζ, θ, φ, χ), των μέτρων και των νομισμάτων, η επινόηση της διαίρεσης του χρόνου (σε ώρες, ημέρες και μήνες), λογίζονται ως δικές του εφευρέσεις.

Ο Παλαμήδης είχε λάβει μέρος στην εκστρατεία της Τροίας και καταγράφεται ότι κατά την διάρκεια του πλου, χάριν παιδιάς (απασχόλησης) των πανελλήνων ναυτών, εφεύρε τα «παίγνια των ψήφων και των πεσσών». Τα παιχνίδια με τα ζάρια, όπως το σκάκι, το τάβλι, η τρίλιζα.

Μάλιστα απ’ τους περισσότερους ποιητές μας, καταγράφεται ότι ο Παλαμήδης υπήρξε τόσο ευφυής, ώστε εκείνος μόνον ξεσκέπασε τις μεθοδευμένες πονηριές του Οδυσσέα, προκειμένου να μην λάβει μέρος στα Τρωϊκά…

Αυτός βεβαίως υπήρξε και ο καθοριστικός λόγος της πρόκλησης του φθόνου του Οδυσσέα, όπως και η βασική αιτία της κατασυκοφάντησής του, με την εν συνεχεία εξόντωσή του με το δόλιο και άνανδρο λιθοβολισμό του.

Ο Καφηρέας ή αλλιώς πως Κάβο Ντόρο, με την λυσσώδη πολλές φορές καταστροφική του μανία ενάντια στα πλοία των ναυτικών, αυτόν τον άδικο χαμό του Παλαμήδη καταμαρτυράει, μια που ο πατέρας του ο Ναύπλιος μη μπορώντας να αποδεχθεί την βαρειά αδικία της καταδίκης του παιδιού του, εκεί πήγε κι άναψε τις παραπλανητικές φωτιές, για να ξεγελάσει και να τιμωρήσει του υπαίτιους του θανάτου του γυιού του.

Έτσι το αγέρωχο «Παλαμήδι του Αναπλιού», τ’ όνομα του γυιού του Ναυπλίου φέρει και μ’ αυτό το όνομα του σοφού εφευρέτη Παλαμήδη, θα εξακολουθεί να πορεύεται στους αιώνες των αιώνων…

Εκεί μέσα λοιπόν στους δοξασμένους προμαχώνες του κάστρου του Παλαμηδιού, χιλιετίες αργότερα δόθηκε και η τελική μάχη της απελευθέρωσης του Ναυπλίου, απ’ τον πρωτοστάτη ήρωα Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Μάλιστα η ιστορία καταγράφει ότι η ρίψη από πενήντα επιτυχείς βολές, έκρινε την νικητήρια έκβαση της πάλης του ήρωα του Μοριά κατά των οχυρωμένων Τούρκων, στην πρώτη πρωτεύουσσα του νεοσύστατου κράτους.

Δυστυχώς όμως ο ήρωας αυτός, ο απελευθερωτής των Ελλήνων απ’ τον δυσβάσταχτο τουρκικό ζυγό, παρέμεινε για έξι ολόκληρους μήνες φυλακισμένος στο ίδιο αυτό κάστρο του Παλαμηδιού, γιατί έτσι όρισαν ως φαίνεται οι δειλοί ανθέλληνες ντόπιοι και ξένοι «κηδεμόνες» του βαυαρού Όθωνα, κρίνοντάς τον ως «ύποπτο συνωμοσίας» εναντίον τους…

 

Συνέχεια του κάστρου του Παλαμηδιού, βρίσκεται το κάστρο της Ακροναυπλίας, που όπως και τ’ όνομά του καταμαρτυρεί είναι το άκρο της άλλοτε πόλης Ναυπλίας.

Εκεί λοιπόν στην Ακροναυπλία θα συναντήσουμε (σύμφωνα με τον περιηγητή ιστορικό μας Παυσανία), ερείπια από κυκλώπεια τείχη, πλήθος φυσικά σπήλαια και λαβυρίνθους, ιερό του θεού Ποσειδώνα και την δροσοστάλακτη πηγή Κάναθον, στην οποία συνήθιζε μια φορά το χρόνο να λούζεται η ανεμόεσσα θεά Ήρα. Μάλιστα δε αξίζει να σημειώσουμε ότι η πηγή αυτή εθεωρείτο ως το πλέον ενδεδειγμένο «ελιξίριον νεότητας», προκειμένου στα ιαματικά νερά της να ανανεώνεται η θεά και να ξαναβρίσκει την αειπάρθενη μορφή της.

 

Κατηφορίζοντας στα στενά δρομάκια της παλαιάς πόλης του Ναυπλίου, με τα δεκάδες σκαλοπάτια να ξεκινούν απ’ τα ριζά του κάστρου της Ακροναυπλίας

και να καταλήγουν στην θάλασσα, μοιάζεις διαχρονικός περιηγητής της ελληνικής καλαισθησίας. Πανέμορφα νεοκλασσικά διώροφα και τριώροφα οικήματα, υψώνουν αγέρωχα το ανάστημά τους και χαιρετούν τους επισκέπτες της πόλης, έχοντας στις εξώθυρές τους τα βαρύτιμα επιβλητικά τους εμβλήματα, τα γραφικά μπαλκονάκια τους και τα ομορφοστόλιστα παραθύρια τους.

Γουστόζικα μαγαζάκια με πλούσια εκθέματα παραδοσιακών προϊόντων της μάνας γης, κυρίως από την ελιά και το στάχυ, σαγηνεύουν και διδάσκουν με την απλότητα και την αδιαμφισβήτητη χρησιμότητά τους.

Η ελιά με τον θεϊκό καρπό της, το χρυσαφένιο λάδι της, τον ευκολοδούλευτο φλοιό της, το θερμαντικό κουκούτσι της, το ιαματικό φύλλο της, γίνεται πανεύκολα γεύση, τροφή, στολίδι, φάρμακο, εργαλείο. Το ίδιο συμβαίνει και με το «πυρόξανθο» στάχυ του σταριού και τα παράγωγά του, όπως και με τ’ αμπέλι και τα εσπεριδοειδή.

Θεία ευλογημένα προϊόντα της γης που τόσο άφθονα παράγονται στον παρακείμενο Αργολικό κάμπο, πλουτίζοντας και θρέφοντας όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή μας…

 

Στην συνέχεια προχωρώντας στην άλλοτε αρχοντική πόλη του Ναυπλίου, θα συναντήσεις σκιερές πλατείες γεμάτες αγάλματα, ηρωικά ενθυμήματα της ελληνικής επανάστασης του 1821.

Θα συναντήσεις πανέμορφες μικρές εκκλησιές, πλην όμως λαβωμένες όχι μόνο απ’ τον χρόνο, αλλά κι απ’ τις …σφαίρες του διχασμού και της μισαλλοδοξίας…

Γιατί στην πλατεία Ελευθερίας πάνω στους τοίχους της εκκλησιάς του Αγίου Σπυρίδωνος, θα δεις τα αποτρόπαια σημάδια απ’ τις καρφωμένες σφαίρες του πληρωμένου θανάτου του κυβερνήτη της νεώτερης Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια.

Εκεί στην είσοδο της άλλοτε μητρόπολης του νεοσύστατου κράτους, του μόλις απελευθερωμένου έθνους μας, πληγώθηκε θανάσιμα μαζί με τον φωτισμένο εθνάρχη Καποδίστρια και η μετέπειτα ομαλή πορεία του τόπου…27-9-1831…

 

Οδοιπορώντας στην πόλη του Ναυπλίου θα συναντήσεις το «Βουλευτικόν», την πρώτη Βουλή των Ελλήνων, πιο κάτω το πρώτο Γυμνάσιο και το Δημαρχείο, το πρώτο Φαρμακείο, την πρώτη Στρατιωτική Σχολή, την πρώτη Γεωργική Σχολή…

Μην σου φανεί παράξενο στο Ναύπλιο θα συναντήσεις πολλές πρωτιές, γιατί η ξεχωριστή αυτή πόλη υπήρξε η πρώτη και η καθοριστική πρωτεύουσα της νεώτερης Ελλάδος, με πρωτοκυβερνήτη μάλιστα τον εμπνευσμένο Ιωάννη Καποδίστρια.

Ας αναλογιστούμε μονάχα αν αστοχούσαν οι σφαίρες των δολοφόνων του τότε, πόσο φωτεινή και απρόσκοπτη θα συνεχίζονταν η αναγεννητική πορεία της νεώτερης Ελλάδος…

 

Στην πλατεία Συντάγματος του Ναυπλίου, μνήμες διάσπαρτες και ανακατεμένες με τα λόγια του Γ. Γενναδίου μας συνοδεύουν στο Πολεμικό Μουσείο της πόλης, όπου στεγάζεται η μεγαλοπρεπής μαχητική πορεία του έθνους, μαζί με την ίδρυση και την ιστορία της σχολής Ευελπίδων.

Επίσης στην καρδιά του Ναυπλίου, στο κτίριο του άλλοτε Βενετσιάνικου οπλοστασίου στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης, με άκρως σημαντικά ευρήματα-εκθέματα, απ όλη την ευρύτερη περιοχή της Αργολικής πεδιάδος.

Μια χάλκινη πανοπλία 3500 χρόνων, μια πήλινη κεφαλή ειδωλίου της ίδιας περίπου εποχής, «ο Άρχων της Ασίνης», ο πρωτοελλαδικός ψυκτήρας της Τίρυνθας, καθώς και πλήθος αγγείων, πήλινων προσωπείων και κτερισμάτων της Μυκηναϊκής εποχής, κοσμούν τις αίθουσές του.

Πιο κάτω στο Πελοποννησιακό λαογραφικό Μουσείο, που φέρει το όνομα του ιδρυτού του «Βασίλειος Παπαντωνίου», θα συναντήσεις ένα απ’ τα πληρέστερα λαογραφικά μουσεία της χώρας, στο οποίο εκθέτονται πάνω από 25.000 αντικείμενα σε υφαντά, φορεσιές, κεντήματα, οικιακά σκεύη, εργαλεία και βιβλία όλων των εποχών.

Θα εντυπωσιαστείς στο Μουσείο παιδικής ηλικίας «ο Σταθμός», με εκθέματα που αφορούν το παιδί με παλαιά παιγνίδια και αντικείμενα.

Το ίδιο θα αισθανθείς στο Μουσείο Κομπολογιού, στο οποίο στεγάζεται μια πλούσια συλλογή από σπάνια κομπολόγια, του ιδιοκτήτη του «Άρη Ευαγγελινού».

Ακόμη στο Ναύπλιο μην ξεχάσεις να επισκεφθείς γραφικά ταβερνάκια, ίδια λαογραφικά εκθέματα μιας άλλης προγενέστερης εποχής, μεταξύ των οποίων και το «Ελλάς» στο οποίο καθιερώθηκε η χαρακτηριστική φράση «της Μιχαλούς».

Ευκαιρίας δοθείσης, ας μνημονεύσουμε και την αιτία της παλλαϊκής επικράτησης της παραπάνω φράσης, μια που η «Μιχαλού» ήταν η πρώτη ιδιοκτήτρια του συγκεκριμένου εστιατορίου επί ενετοκρατίας, και στην οποία χρωστούσαν μονίμως ακόμη και το αντίτιμο του φαγητού τους, οι άφραγκοι στρατιώτες οι υπηρετούντες στην αποθήκη του ενετικού στόλου.

 

Κλείνοντας την αναφορά στην πόλη που εξακολουθεί να μας εμπνέει την δόξα και το κλέος των Ελλήνων ηρώων προγόνων μας, ας καταθέσουμε το πρόσφατο ποιητικό πόνημα «Ναύπλιο», το οποίο σεμνά αφιερώνεται σ’ αυτήν…

 

 

ΝΑΥΠΛΙΟ (Ή ΑΔΕΛΦΟΚΤΟΝΟΣ ΣΠΑΡΑΓΜΟΣ)

 

Ύστερα από αιώνες ένοχης σιωπής και απραξίας,

φθάνεις ακάλεστος ταξιδευτής

κάτω απ’ το βαθύσκιωτο κάστρο του Παλαμηδιού

και βρίσκεσαι να τριγυρνάς αδέσποτος και μόνος,

ανάμεσα απ’ τους Ήρωες του έθνους μας.

Εκεί βαθιά συλλογισμένος, ευλαβικός προσκυνητής

του «ωραίου, του μεγάλου και τ΄ αληθινού»,

νοιώθεις να ξεχύνεσαι στους ατελεύτητους δρόμους

της ελπιδοφόρας πορείας των Ελλήνων.

Γίνεσαι απρόσκλητος θηρευτής ονείρου

και μια ακράτητη ανάγκη ολοένα σε συνεπαίρνει

να θέλεις να τρυπώσεις βιαστικά κι αθόρυβα

ανάμεσα απ’ τους ξέφραγους φεγγίτες τ΄ Αναπλιού,

για να συναναστραφείς όσο είναι ακόμα καιρός

τον ασίγαστο γέρο του Μοριά, της Ελληνικής Ρωμιοσύνης.

Τον αφουγκράζεσαι δίπλα σου με την ζωσμένη

μακριά σπάθα της αιματοβαμμένης λευτεριάς,

να σου διηγείται με κοφτούς και γρήγορους ανασασμούς

τα ηρωικά κατορθώματα της φυλής,

μα και για την εφιαλτική μαυρόπεπλη έριδα

της διχόνοιας του αδελφοκτόνου σπαραγμού,

της ηγεμονεύουσας πρωτιάς στην εξουσία…

Του ζητάς παρακλητικά κι επίμονα

το ελιξίριο αντίδοτο της λυτρωτικής κάθαρσης

και τότε τον αισθάνεσαι με καρτερία ψυχής,

να κουβαλά στα πυρωμένα χέρια του

το άψυχο σώμα του κυβερνήτη Καπποδίστρια

και να το εναποθέσει στοργικά, πατερικά, ευλαβικά,

στο αιματοβαμμένο χώμα της φυλακής του…

Κι ένα βουβό σύγνεφο μοιρολογιού αρχαίας τραγωδίας,

από ελεγείες, θρήνους και ύμνους βυζαντινούς,

απλώνεται στον αέρα που σκιάζει μαζί και λυτρώνει

τ’ αγέννητα παιδιά,

της Συλλογικής Προγονικής Μνημοσύνης…

 

 

Ιωάννα Κόκλα